Sosyal Fobi
Sosyal ortamlarda baskalari tarafindan inceleme altinda tutuldugu korkusu performans gösterilmesi gereken durumlarda elestirilme yada küçük düsme korkusunun yasanmasidir.Ve kisi bu korkunun yasanmasindan kurtulamak için bu tür sosyal ortamlara girmekten kaçinir. Kaçinma nedeniyle kisinin sosyal, meslekî ya da aile yasami etkilenir.
Sosyal fobi iki farkli sekilde görülür.
Genel: Korkular hemen her durum için geçerlidir.
Özel:Yalnizca özel bazi durumlar için geçerlidir. (Baskalarinin önünde imza atmak, yemek yemek vs gibi.)
Sosyal fobide Belirtiler
-Çarpinti
-Titreme
-Terleme
-Kaslarda gerginlik
-Midederahatsizlik hissi
-Gögüste sikinti hissi
-Sicak yada soguk basmasi
-Basta agirlik hissi
-Basagrisi.
Bu durumda kisi zaman içerisinde bu belirtilerle yasamaya alisabilir. Ancak hayatinin degisik alanlarini kisitlamaya baslayan belitiler bir gün is güç yapmayi da engellemeye baslarsa isi için tedavisi sart bir durum haline gelir.Yasanan bu belirtiler kiside derin bir korku ve heyecan hali lie birlikte görülür.
Korkulan durumlardan kaçima davranisi genellikle çok belirgindir.Ve bazen tam bir sosyal yanlizlikla sonuçlanabilir. Korkulan durumlarda kaçinmak için olmadik seyler yaparlar. Bir seminer vermesi gereken kisinin seminer iptal olsun diye ayaginin kirilmasina bile sevinecegini söylemesi hatta bunun için dua ettigini söylemesi olayin ne kadar sikinti verici oldugunu anlatmak için yeterlidir.
Sosyal fobisi olanlar genelde asagidaki durumlarda sosyal fobi belirtilerini yogun olarak yasarlar.
-Topluluk önünde konusmak.
-Bir isle ugrasirken seyredilmek.
-Baskalarinin önünde yemek yemek-içmek.
-Otorite konumundaki kisilerle temas etmek.
-Misafir kabul etmek.
-Baskalari ile tartismak.
-Toplulukta telefonla konusmak.
-Tanimadigi kisilerin gözlerinin içine bakmak.
-Ilgi odagi olmak.
-Baskalarinin önünde yazi yazmak.
…………………………..
Sosyal fobi belirtilerini bazen kisi kaygi belirtilerinden birisiymis gibi düsünebilir.
Korkulan durumdan kaçma davranisi genellikle çok belirgindir. Tam bir sosyal yanlizliga yol açabilir. Baslangiç yasi sosyal fobide çok erkendir. Hastalarin % 40’inda baslangiç yasi 10’un altindadir. Hastalarin %95’inde ise baslangiç 20’nin altindadir. Okul fobisi olan çocuklarin %40’inda ise sosyal fobi oldugu belirtilmektedir.
Sosyal fobinin baslama yasinin erken olmasi ciddi sorunlar dogurur. Okul basarisi etkilenir. Bazilari okulu birakmak zorunda kalir. Yine bir çok psikiyatrik rahatsizligin ortaya çikmasina da yol açabilir.Bunlarin içinde en önemlisi depresyon, alkol bagimliligi ve ilaç bagimliligidir. Özellikle batili ülkelerde yapilan çalismalarda sosyal fobide alkol kullanimi normal toplum bireylerine oranla 2,5 kat daha yüksek bulunmustur. Bu da alkolün superegoyu baskilamasi daha rahat davranmayi saglamasi ile açiklanabilir ki bu durumda zamanla alkol bagimliligi riskini artirmaktadir. Alkolikler arasinda yapilan bir çalismada sosyal fobi görülme sikliginin normale oranla 9 kat fazla oldugu tespit edilmistir. Intihar düsünceleri ve girisimleri sosyal fobide yasanan sikintiya bagli olarak sik görülmekle birlikte sosyal fobiye baska psikiyatrik rahatsizliklar ilave oldugunda daha da artmaktadir. Dolayisiyla sosyal fobi bir an önce taninmali ve tedavi edilmelidir.
Sosyal fobisi olanlar genel nüfusa oranla su farklari gösterirler:
-Yanliz yasama oranlari yüksektir.
- Egitim seviyeleri düsüktür. Özellikle çok erken baslangiçlilarda okul fobisi gibi olur ve basari düsük oldugu için egitimlerini sürdüremezler.
- Genlellikle ekonomik açidan bagimlidirlar yada fobileri dolayisiyla gerçek performanslarini gösteremedikleri için hakettikleri basariyi gösteremez ve ekonomik anlamda olmalari gereken yerin çok altinda yer alirlar.
- Baska psikiyatrik problemleri vardir.
- Sosyal açidan toplumdan yalitilmis bir durumdadirlar.
- Zaman zaman yasadiklari sikintilar intihari düsündürebilir.
Sosyal fobinin çocuklardaki görünümü
Çocuklar tanidik olmadiklari ortamlarda asiri ürkek, sessiz, hareketsiz, utangaç bir tavir sergileyebilirler. Bazen de böyle bir durumda aglama, anne-babaya yapisircasina sarilma, onlara dokunma, yanlarindan ayrilamama, huysuzca davranislar içine girebilirler. Toplulukla oynanan oyunlara katilmaz, uzaktan bakmakla yetinir hatta bir köseye sinip, kendilerini gizleyerek olanlari izlerler. Oyunlara katilsalar bile digerlerinin sözleri dogrultusunda ve önemli roller almadan hareket eder , oyun kuruculuk yapamazlar. Oynanan oyunlarda geri planda kalirlar. Okula gitmek istemeyip, türlü yakinmalarla evde kalmak isterler.
Çocukluk öykülerinde utangaçliklari olan, sosyal açidan baskilanmis yasantilari olanlarda görüldügü gözlenmistir. Arkadaslari ya da büyüklerince küçük düsürülme ya da çok üzücü, gerilimli bir olayi izleyerek de gelisebildigi saptanmistir. Kisi bu tür üzücü deneyimlerle karsilastikça sosyal fobiyi gelistirebilir. Bazi kisilerde de varolan bazi sosyal beceri eksiklikçikleri bu türden olumsuz elestirilere yol açip, ilerleyen dönemde sosyal fobiye yol açabilir. Kisinin yetistigi çevreden aldigi egitim ve göreneklerle, hissettigi gerilimi katalize edis sekli önemlidir. Bazi kisilerde az miktardaki gerilim kisiyi daha çok bir aktiviteye yöneltip, kamcilarken, yeterli güven iliskisinin kurulmadigi , düsünce ve hareket serbestisinin verilmedigi ailelerde bu durum geri çekilmeye ve aktivitelerde bozulmaya yol acar.
Yapilan arastirmalara göre sosyal fobik davranislarin sinir sisteminin dopamin ve serotonin sistemleri ile de iliskili oldugu görülmüstür.
Bir arastirmaya göre sosyal fobik kisiler ailelerini daha az ihtimam gösteren, daha reddedici ve anormal derecede fazla koruyucu, kollayici olarak algiladiklarini belirtmislerdir.
Bu kisilerin birinci derece yakinlarinda toplum ortalamasina göre üç kat daha çok sosyal fobiye rastlanmistir. Ayrica yakin akrabalarda majör depresyona da daha fazla rastlanmistir.
kaynak
Sosyal Fobi
Normal
