İslamda Kölelik

fenasi · #1 (**permalink**) 20-10-2007, 22:30

İslamda Kölelik

''Kuran kölelik kurumunu kabul eder, bu durum Kuran'da çeşitli ayetlerde ve peygamber hadislerinde özellikle pekiştirilerek, kölelilk kurumunu ortadan kaldırmamış, sadece kendisinden önceki döneme göre şartlarını düzeltmiş ve köle kaynaklarını sınırlandırmıştır. Kuran'da abd(köle) sözcüğü nadiren kullanılmış, onun yerine ma meleket eymanukum(sağ elinin sahip olduğu) deyimi almıştır.''

''bu kelime gurubu geleneksel olarak savaş esirlerini, daha geniş anlamda ise köleleri simgeler. şimdi kölelikle ilgili hükümler için müslümanların kutsal kitabına bakalım'' (aşağıdaki ayetlerde ''ma meleket eymanüküm'' ifadesi geçmektedir);

nisa suresi 25 ayet: inanmış hür kadınları nikahlama genişliğine gücü yetmeyeniniz, ellerinizin altındaki genç, mümin kole kızlardan biriyle evlensin. allah sizin imanınızı daha iyi bilir. hep birbirinizdensiniz. o halde onları, ailelerinin izniyle nikahlayın. gizli dost edinmeyerek, zinadan uzak kalarak, iffetli hanımlar olmaları şartıyla onların mehirlerini örfe uygun bir biçimde verin. evlilige geçtikten sonra bir fuhuşs yaparlarsa onlara hür kadınlara uygulanan cezanın yarısı uygulanacaktır. bu, köle ile evlenme yolu, günaha ve sıkıntıya girmekten korkanınız içindir. sabretmeniz sizin için daha hayırlıdır. allah çok affedici, çok merhametlidir.

nisa suresi 36 ayet: allah'a kulluk edin. o'na hiçbir şeyi ortak koşmayın. ana-babaya, akrabaya, yetim ve öksüzlere, çaresizlere, yakın komşuya, uzak komşuya, yanınızdaki arkadaşa, yolda kalmışa, size bagımlı olanlara iyi ve güzel davranın. allah, kasılıp böbürlenen şımarıkları sevmez.

nisa suresi 92 ayet: yanlışlık hali müstesna, bir müminin bir mümini öldürmesi olacak şey değildir. yanlışlıkla bir mümini öldürenin, özgürluğü elinden alınmış bir mümini özgürlüğüne kavuşturması, ölenin ailesine de üzerinde anlaşmaya varılacak tatmin edici bir diyet vermesi gerekir. varislerin diyeti bağışlaması hali müstesna. eğer öldürülen, mümin olmakla birlikte size düşman bir topluluktan ise o zaman öldürenin, özgürlüğünden yoksun bir mümini özgürlüğüne
kavuşturması gerekir. öldürülen, sizinle aralarında anlaşma bulunan bir toplumdan ise o durumda öldürülenin ailesine tatmin edici bir diyet vermenin yanında, hurriyetinden yoksun bir mumini hürriyetine kavuşturmak da gerekli olur. bunlara imkan bulamayan, allah'a tövbe olarak iki ay eksiksiz oruç tutar. allah, gereğince bilendir, hikmeti sonsuzdur.

maide suresi 89 ayet: allah sizi yeminlerinizdeki boş lakırdıdan ötürü hesaba çekmez, ama bilinçli olarak gerçekleştirdiğiniz yeminlerden sizi sorumlu tutar. böyle bir yeminin keffareti, ailenize yedirmekte olduğunuzun orta derecesinden on yoksulu doyurmak, yahut onları giydirmek, yahut da özgürlüğünden yoksun kalmış bir benligi özgürlüğüne kavuşturmaktır. bunlara imkan bulamayan üç gün oruç tutar. yemin ettiğinizde yeminlerinizin keffareti işte budur. yeminlerinizi koruyun. allah size ayetlerini böyle açıklar ki şükredebilesiniz.

muminun suresi 5 6 ayetler: cinsiyet organlarını koruyanlardır onlar. eşleri yahut akitleri aracılığıyla sahip bulundukları müstesnadır. bu durumda kınanmış değildir onlar.

ahzab suresi 50 ayet: ey peygamber! biz sana şu hanımları helal kıldık: mehirlerini verdiğin eşlerin, allah'ın sana ganimet olarak verdiklerinden elinin altında bulunanlar, amcalarının, halalarının, dayılarının, teyzelerinin kızlarından seninle birlikte hicret edenler. peygamber kendisiyle evlenmek istediğinde, kendisini peygamber'e hibe eden mümin bir kadını da öteki müminlere değil, yalnız sana özgü olmak üzere helal kıldık. onlara eşleri ve elleri altindakiler hakkında neleri farz kıldığımızı biz biliriz. sana bir zorluk olmasın diyedir bu... allah gafur'dur, rahim'dir.

ahzab suresi 52 ayet: bundan sonra sana artık başka kadınlar helal olmaz. bunları, başka eşlerle değiştirmek de -onların güzellikleri hoşuna gitse bile- helal olmaz. elinin sahip olabilecekleri/cariyeler mustesna. allah herşey üzerinde bir rakib'dir, herşeyi gözetlemektedir.

mucadile suresi 3 ayet: kadınlarına zıhar edip sonra sarf etmiş oldukları söze geri dönenler, ilişkiye girmelerinden önce, özgürlüğünü yitirmiş bir benliği özgürlüğüne kavuşturacaklardır. işte size yöneltilen öğüt budur. allah, yapıp etmekte olduklarınızdan gereğince haberdardır.

bakara suresi 177 ayet: yüzlerinizi doğu ve batı yönünde çevirmeniz zafer ve mutluluğa ermek değildir. zafer ve mutluluğa ermek o kişinin hakkıdır ki, allah'a, ahiret gününe, meleklere, kitaplara, peygamberlere inanır, akrabaya, yetimlere, çaresizlere, yolda kalmışa, yoksullara, özgürlüğüne kavuşmak gayretinde olanlara malı seve seve verir, namazı kılar, zekatı öder. böyleleri söz verdiklerinde ahitlerine vefalıdırlar; bolluk ve bereket zamanı kadar, zorluk, sıkıntı ve şiddet zamanında da sabırlıdırlar. işte bunlardır özüyle sözü bir olanlar. ve işte bunlardır korunan takva sahipleri.

beled suresi 12 13 ayetler: sarp yokuşun ne olduğunu sana bildiren nedir? özgürlüğü zincirlenenin bağını çözmektir o.

tevbe suresi 60 ayet: sadakalar/zekat malları allah'tan bir farz olarak sadece şunlar içindir: fakirler, düşkünler, sadakalarla ilgilenmeye memur edilenler, kalpleri yakınlaştırılıp ısındırılacak olanlar, özgürlüğünü yitirmiş olanlar, borçlular, allah yolundakiler, yolda kalmış kişi. allah alim'dir, hakim'dir.

mearic suresi 29 30 ayetler: bunlar, cinsiyet organlarını titizlikle korurlar. ancak onlar eşleriyle, imkanlarının sahip oldugu şeyler konusunda kınanamazlar.

insan suresi 8 ayet: yoksula, yetime ve esire, yemeği seve seve yedirirler.

nur suresi 33 ayet: nikah imkanı bulamayanlar, allah kendilerini lütfundan zenginleştirinceye kadar iffetlerini korusunlar. size bağımlı olanlardan hürriyetini satın almak isteyenlerin kendilerinde iyi hal görürseniz onlarla yazılı anlaşma yapın. allah'ın size verdiği malından siz de onlara verin. hizmetinizdeki genç kızları iffetli kalmak isteyip dururlarken iğreti dünya hayatının basit menfaatleri için fuhşa zorlamayın. kim onları baskı altında tutarsa allah, fuhşa zorlanmalarından sonra onları affedici, esirgeyicidir.

nur suresi 58 ayet: ey iman edenler! ellerinizin altında bulunanlarla, erginlik yaşına gelmemiş olanlarınız sizden üç durumda izin istesinler: sabah namazından önce, öğle vaktinde elbisenizi çıkardığınızda, yatsı namazından sonra... çıplak olabileceğiniz üç vakittir bunlar. bunlar dışında ne size ne de onlara bir günah yoktur. aranızda dolaşırlar, birbirinize bakabilirsiniz. allah, ayetleri size işte böyle açıklıyor. allah alim'dir, hakim'dir.

nahl suresi 71 ayet: allah, rızıkta kiminizi kiminize üstün kılmıştır. fazla verilenler, rızıklarını ellerinin altindakilere aktarıp da hepsi onda eşit hale gelmiyor. allah'ın nimetini mi inkar ediyor bunlar?

rum suresi 28 ayet: size öz benliklerinizden bir örnek verdi: ellerinizin altında bulunanlarda, size verdiğimiz rızıklarda, sizinle aynı haklara sahip, birbirinizden
çekindiğiniz gibi kendilerinden çekineceğiniz ortaklarınız var mı? işte biz, aklını işletecek bir topluluk için ayetleri böyle açık açık sıralıyoruz.

Muhammed zamanında da Mekke'de kölelerin satıldığı bir pazar yeri vardı.-Buhari,Istizan,2.bap-

Görüldügü üzere islamın kutsal kıtabı kölelikle ilgili bir çok yenilik getirmekle beraber onu varolan sosyal dokunun bir parcası kabul ederek yasaklamamıstır. Bu amaçla, köleliğin diğer sun'î kaynaklarını kaldırarak, sadece savaşı, kölelik kaynağı olarak kabul etmiştir. Müslümanların savaşta almış oldukları savaş esirleri, karşılıksız olarak veya kurtuluş fidyesi alınarak serbest bırakılabileceği gibi (Muhammed, 47/4), gerektiğinde köle ve cariye de yapılabilir. 10. YY. kadar devam eden Arap istilası ve fetih savaşlarında yağma ve talanın yanı sıra, en büyük getiriyi köle ticareti sağlıyordu. 10. YY. Arap coğrafyacısı İbn Havkal, Horasansa bir köle çocuğun 3 bin dinara satıldığını yazar. İlk dönem yayılmacı savaşlarda elde edilen kölelerini çalısması için -sex- dahil, kiraya veren insanlar bile vardı. Hatta bu yüzden ayet bile "inmek" zorunda kalmıştı:

"Cariyelerinizden iffetli kalmak isteyenler varsa/fuhus yapmak istemiyorlarsa, o zaman onlari dunya cikari icin zinaya zorlamayin. Her kim ki onlari zinaya zorlarsa, Allah bagislayici ve merhametlidir."- Nur/33.

Kuran'dan ayetleri beyan edenlere her zaman o ayetin, nerde, ne zaman ve hangi konu üzerine geldiğini sorun.

"Evli olan kadınlarla evlenmeniz size haramdır. Ancak, evli olan kadınlar, cariye/savaş esiri iseler sizler onları alabilirsiniz." -Nisa:24- Peki bu ayet neden ve ne zaman inmiştir?
Bu ayet hakkında sahabelerden Ebu Sait el-Hudri anlatıyor:
"Peygamber, Huneyn savaşında bazı insanları evtas tarafına yolladi. Bunlar oranın halkını maglup edip hanımlarını ele geçirdiler. Bu kadınlar muhammed tarafından müslümanlara dağıtılınca, bazı sahabeler,-biz nasıl müşriklerin hanımlarıyla yatacağız? Bu iş nasıl helal olabilir?- diye itiraza başladılar. bu tartışmalar üzerine Nisa suresinin 24. ayeti indi." "Allahın emriyle siz onları kullanabilirsiniz." dedi peygamber.

Yukarda özetle anlatmaya çalıştığım konuda da görüldüğü üzere, İslam köleliği kaldırmamış, aksine 19. YY. sonunda İngiltere'nin baskıları neticesinde Osmanlı İmparatorluğu köleliği kaldırmak zorunda kalmış fakat arkasından, Rus savaşlarında yetim kalan çocukların, özellikle İstanbullu olamak üzere ailelere bakılması için dağıtılması ile besleme denilen yeni bir gizli kölellik kurumu orta çıkmış ve ancak 1950 li yıllarda ortadan kaldırılabilmiştir.

asmara · #2 (**permalink**) 20-10-2007, 22:35

köleler için ayetler ...ilginç?

...

bLood · #3 (**permalink**) 20-10-2007, 22:54

Mekke'nin düşmesinden sonra kölelik kalkmıştır Osmanlı Devletinin yönetim şekli buydu ama

asmara · #4 (**permalink**) 20-10-2007, 22:59

nisa suresi 92 ayet: yanlışlık hali müstesna, bir müminin bir mümini öldürmesi olacak şey değildir. yanlışlıkla bir mümini öldürenin, özgürluğü elinden alınmış bir mümini özgürlüğüne kavuşturması, ölenin ailesine de üzerinde anlaşmaya varılacak tatmin edici bir diyet vermesi gerekir. varislerin diyeti bağışlaması hali müstesna. eğer öldürülen, mümin olmakla birlikte size düşman bir topluluktan ise o zaman öldürenin, özgürlüğünden yoksun bir mümini özgürlüğüne
kavuşturması gerekir. öldürülen, sizinle aralarında anlaşma bulunan bir toplumdan ise o durumda öldürülenin ailesine tatmin edici bir diyet vermenin yanında, hurriyetinden yoksun bir mumini hürriyetine kavuşturmak da gerekli olur. bunlara imkan bulamayan, allah'a tövbe olarak iki ay eksiksiz oruç tutar. allah, gereğince bilendir, hikmeti sonsuzdur.

diyelim ki ben bir mümini öldürdüm.
allah bana affedilmem için yol göstermiş.
bir köleyi kurtarmam gerekecek.
peki şimdi ben bu köleyi nereden bulacağım?
adi ingilizler!!!

bLood · #5 (**permalink**) 20-10-2007, 23:04

Alıntı:

asmara´isimli arızadan alıntı

nisa suresi 92 ayet: yanlışlık hali müstesna, bir müminin bir mümini öldürmesi olacak şey değildir. yanlışlıkla bir mümini öldürenin, özgürluğü elinden alınmış bir mümini özgürlüğüne kavuşturması, ölenin ailesine de üzerinde anlaşmaya varılacak tatmin edici bir diyet vermesi gerekir. varislerin diyeti bağışlaması hali müstesna. eğer öldürülen, mümin olmakla birlikte size düşman bir topluluktan ise o zaman öldürenin, özgürlüğünden yoksun bir mümini özgürlüğüne
kavuşturması gerekir. öldürülen, sizinle aralarında anlaşma bulunan bir toplumdan ise o durumda öldürülenin ailesine tatmin edici bir diyet vermenin yanında, hurriyetinden yoksun bir mumini hürriyetine kavuşturmak da gerekli olur. bunlara imkan bulamayan, allah'a tövbe olarak iki ay eksiksiz oruç tutar. allah, gereğince bilendir, hikmeti sonsuzdur.

diyelim ki ben bir mümini öldürdüm.
allah bana affedilmem için yol göstermiş.
bir köleyi kurtarmam gerekecek.
peki şimdi ben bu köleyi nereden bulacağım?
adi ingilizler!!!

Bi fakire yardım edebilirsin veya ölen kisinin yakınına diyet verebilirsin asmara

fenasi · #6 (**permalink**) 20-10-2007, 23:07

Muaviye'nin ikinci Horasan valisi, halife Osman'ın oğlu Said de ...... Semerkand'a sefer yapar; şehre girmeyi başararak orayı yağmalar. Bununla da yetinmeyerek 30 bin Türk gencini esir alır ve köle pazarlarında satmak üzere onları Horasana kadar sürükler. (Esmau'l Mu'talin'den akt. Z. Kitapçı -s.216/7-

Bunun gibi size yüzlerce örnek verebilirim, yukardaki örnek 674 yılında geçiyor... Osmanlı bildiğiniz gibi Hilafetin sürdürüldüğü bir İslam Devleti idi. İsterseniz Asrı Saadetten örnekler vereyim Mısır Galibiyetinden sonra alınan esirlerin kaç tanesinin köle pazarlarına, kaç tanesinin devlet hizmetine ayrıldığını yazayım Hemde Ömerin tutturduğu Devlet kayıtlarından...

bLood · #7 (**permalink**) 20-10-2007, 23:12

Alıntı:

fenasi´isimli arızadan alıntı

Muaviye'nin ikinci Horasan valisi, halife Osman'ın oğlu Said de ...... Semerkand'a sefer yapar; şehre girmeyi başararak orayı yağmalar. Bununla da yetinmeyerek 30 bin Türk gencini esir alır ve köle pazarlarında satmak üzere onları Horasana kadar sürükler. (Esmau'l Mu'talin'den akt. Z. Kitapçı -s.216/7-

Bunun gibi size yüzlerce örnek verebilirim, yukardaki örnek 674 yılında geçiyor... Osmanlı bildiğiniz gibi Hilafetin sürdürüldüğü bir İslam Devleti idi. İsterseniz Asrı Saadetten örnekler vereyim Mısır Galibiyetinden sonra alınan esirlerin kaç tanesinin köle pazarlarına, kaç tanesinin devlet hizmetine ayrıldığını yazayım Hemde Ömerin tutturduğu Devlet kayıtlarından...

İslam’a saldıran önyargılı kişilerin sömürdüğü çağdaş köleler, emeği verilmeyen işçi - memur - köylüler ... bedeni kullanılan fahişe , tele kızları... bir tarafa bırakırsak ne İslam’ın ilk dönemlerinde ne de günümüzde köleliğin kökeni İslam değildir, varlığı da İslam’la devam etmemektedir.

1- Köleliğin bir vakıa, hayatın içinde var olduğu bir dönemde Hz. Resul şu prensipleri getirir :

* "Kim kölesini öldürürse, hapseder, gıdasını keserse onu hapsedin, gıdasını kesin öldürün."

* "Hizmetçi ve köleleriniz sizin kardeşlerinizdir. Ona yediğinizden yedirin, giydiğinizden giydirin... Eğer onlara zor işler teklif ederseniz derhal onlara yardım ediniz. "

* "Sizden biriniz bu kölemdir, bu cariyemdir demesin. “Kızım veya oğlum yahut kardeşimdir.” desin.

Kısaca birinci merhalede İslam köle insandır prensibini yerleştiriyor topluma.

Hz. Resul kölesi Zeyd b. Harise’yi serbest bırakır, fakat o köle (!) peygamberimizi terk etmez ve Hz. Resul’e hizmete devam eder. Hz. Resul zaman içinde Zeyd’i İslam ordusunun komutanı yapacak şekilde yetiştirir...

2- Kölenin de bir insan olduğu bilincine ulaştırılan topluma, ikinci merhale olarak savaşta esir edilen bu insanların hürriyetlerine kavuşmaları için çeşitli sebepler oluşturulur, ortaya atılır. Mesela: yeminini bozan, hataen adam öldüren, sevap için veya anlaşma ile köle azad etme ... gibi.

İslam köleyi önce insan saydırır sonra hür kılma için sebepler yaratır.

İslam köleyi azad etmeyi tavsiye etmiştir de toptan köleliğin kaldırılması için niçin açıkça emir vermemiştir :

Çünkü şartlar olgunlaşmamıştır. Aşağıda sayacağımız ortam, şartlar varlığını sürdürdüğü için İslam köleliği kaldırmamıştır. Ama şartların oluşması, ortamın olgunlaşması ile kölelik müessesesi kendiliğinden ortadan kalkacaktır. Bu şartlar oluştuğunda İslam devlet başkanı ve alimler meclisi köleliğin kaldırılma aşamasının geldiğini ortak bir hüküm ile ilan edebilirler. Ayrıca günümüz şartlarında köleliğin kendiliğinden kalktığı da bir vakıadır. Hiç kimse İslam adına köleliğin devamını savunamaz. Peki İslam’ın ilk zamanlarında köleliğin kalkmasında engel teşkil eden şartlar ve bu şartların geçerlilik oranı nedir ? Bu şartlar :

Bir savaş yapılır. Esirler elde edilir. Bu esirlere uygulanacak maddeler şunlar olabilir:

- Esir idam edilir. Bu zalimlik olur . İslam’da zulüm yasaktır.

- Toplama kamplarında esirlerin bir arada tutulması ihtimali . Esir kamplarında yapılan zulüm örnekleri işkence, öldürme, tecavüz, gayri insani muamelelerim çeşitleri... birinci, ikinci dünya ve çağdaş dünyanın devletleri arasındaki savaşlarda bol bol görülmüştür. Bu da İslam’a , insanlığa yakışmaz.

- Esiri ne öldürme ne toplu olarak bir arada yaşatma (esir kampları). Esiri serbest bırakma ihtimali : Düşman tarafı serbest bırakmayabilir ayrıca serbest kalan esir tekrar savaşa katılabilir.

- İslam’ın köleliğin kalkma şartları olgunlaşana tek savunduğu görüş: Esirleri önce Müslüman ailelerine taksim edip, böylece onların karşı çıktıkları dünya görüşünü, yaşayarak görüp öğrenip anladıktan sonra insanca muamele görüp İslam’ı tanıyan bu insanların çeşitli sebepler bulunarak ( sevap, yemini bozmanın cezası...) serbest bırakılması veya Müslüman esirlerle karşılıklı değiştirilmeleri.

Özetle; esir edilen kişiye insanca muamele edilir, yanlışları, ön yargıları gösterilir, gerçek öğretilir ( teori ve pratiğiyle yaşanarak) sonra serbest bırakılır. İslam’da kölelik budur, eğer bu insani ve ahlaki duruma kölelik adını verebilirsek !

İslam bazı haramları aşama aşama ortadan kaldırmıştır. İçki, kölelik... gibi. Çünkü toplumu o haramın kaldırılacağı ortama hazırlamak lazımdır. Bu da belli bir eğitim, aşama, zaman gerektiriyordu. Amerika, kuzey-güney iç savaşından sonra bir hamlede köleliği kaldırır. Şartlar oluşmadığı toplum hazır olmadığı için ortada kalan köleler yeniden eski efendilerinin yanlarına dönerler.

İşte İslam böyle bir kısır döngüye, sonuçsuz bir girişime sebep olmamak için aşamalı olarak köleliği kaldırmayı hedefler. Bunun için İslam köleyi önce insan olarak kabul ettirir topluma. Sonra bu insanların İslam’ın doğru yönünü öğrendikten sonra serbest bırakılması için sebepler, nedenler,şartlar yaratır. Ta ki İslami manada kölelik tamamen ortadan kalksın, dünya ve toplumlar köleliğe gerek kalmayacak hazır bir hale gelebilsin (esirleri öldürmeyerek, kamplarda işkenceye terketerek...) veya köleliğin çağdaş versiyonu olarak, emeği sömürmeyerek kadın, kız, çocukları fuhuşa sürüklemeyerek ...

Bu şartlar oluşmuştur veya oluşmaktadır, (Toplumu hazır hale getirerek...) buna İslam devlet yöneticisi ve alimler karar vereceklerdir.

asmara · #8 (**permalink**) 20-10-2007, 23:15

Alıntı:

bLood´isimli arızadan alıntı

Bi fakire yardım edebilirsin veya ölen kisinin yakınına diyet verebilirsin asmara

hııım... peki o zaman istediğim seçeneği seçebiliyorsam... ben köle kurtarmayı tercih ederim...
ve ayrıca eğer sitediğimi seçebiliyor isem...
hiçkimseyi inancından dolayı öldürmemeyi de tercih ederim...
inanmayanların konuşabilmesini (katledilmeden)tercih ederim...
bir erkeğin şahitliği ile bir kadının şahitliğinin eş tutulmasını tercih ederim...
kadının miras hakının erkeğe eş tutulmasını da tercih ederim...
kadının kısır olma ihtimalini düşünerek erkeğe boşanma ya da ikinci eş alma hakkı veren bu dinin erkeğin de kısır olma ihtimalini de düşünmüş olmasını tercih ederim...
ama tabii bazı kurallar zamana göre değişir... ama bazı kurallar değişmez...

)

bLood · #9 (**permalink**) 20-10-2007, 23:15

Irak'ta ingiliz bi askerin spermini taşıyacağıma

Bi müslümana köle olmayı yeğlerim syn. asmara!

asmara · #10 (**permalink**) 20-10-2007, 23:17

blood önyargı yok...
hiç yok hem de...
önyargı bu allahın kitabıdır diye baştan kabul edenlerde var...
tarafsız okuyanlar için ise...
ulen bunun bir din kitabında işi ne denilecek ayetlerle dolu olan bir kitap...
yani inanırsanız sorun yok...
inanmazsanız sorun var...

Alıntı:

bLood´isimli arızadan alıntı

Irak'ta ingiliz bi askerin spermini taşıyacağıma

Bi müslümana köle olmayı yeğlerim syn. asmara!

merak etmeyin ıraklı kadınlar birtek amerikan askerinin spermini taşımıyor.

suudi arabistanlılar savaştan kaçan ıraklı kadınları şey etmeye suriyeye gidiyorlarmış...

bırakın şu ümmetçiliği...