Ahlak Kavramına Evrimsel Yaklaşım

'Ahlak', bilincin yeterli olmadığı durumlarda davranışların düzenlenmesi(kontrolu) için gelişen (ve bireylerin özelliklerine ters) bir zorlamadır. Hayvanlardaki doğallığı yitirmiş ama doğal bir bilgeliğe erişememişlerin ihtiyaç olduğunu iddia ettikleri ama hayatın akışında abes kalan bir ikâmedir.

Meselâ aşkı zaptetmeye (norm haline getirmeğe) çalışan insan-aklı 'evlilik kurumunu' geliştirir: Evlilik aşka zıttır. 'Kontrol etme-sahip olma' hırslı insan-aklının bunun gibi "çözüm"lerle hayatı piç etmesi normaldir. Aynı şekilde (bilincin dışavurumu) vicdanı zaptetmeye çalışan insan-aklı içinde bulunduğu şartlara göre 'ahlak kuralları' geliştirir, bu bireyleri ezip-büzüp bir kutuya sokan 'ahlak' ise empati/vicdan oluşturan bilinci körletir.
Ne kadar bilinç eksikliği...o kadar ahlak-örf-anane vs.

Üzgünüm ama tam da istemediğin şekilde görülme nedenin zaten inanç odaklı bir şekilde şimdiden baktığın insan dünyasının doğal olarak böyle olmaktan başka çaresi yok şeklinde düşünmenden ötürüdür. Ortaçağda feodal düzenin en katı halinde yaşayan cumhuriyetçiler krallığın hala varolmasından ve hiç de yıkılacak görülmemesinden hareketle doğal bir zorunluluk olduğunu düşünmeye devam etselerdi sanırım fransız ihtilali diye bir şeyi okumazdık dünya tarihinde. Ki zaten toplumun çoğunun inancı ve ahlakı böyle olması gerektiği yöbnündeydi ta ki bu artık işe yaramaz olup öbür fikirlere gerek duyulana kadar.

Evrim ile ilgili bilinmesi gereken en önemli şey, sonraki evrimin ne olacağını hangi bilgi ve olanağın olursa olsun tasarlayamayacağın gerçeğidir. Tasarlanamazlık yani şu aptal tasarımın mümkün olmadığını bize gösteren ve tersine akla indirgenemez olanın doğanın karmaşası değil, doğanın akıla indirgenemez olduğunu kanıtlayan emergence süreçlerden henüz yeni haberdar olduk da kuantumdur, göreceliliktir ,kaos tur gidiyor ama hala bunlara alışamadık hala mekanik düşünmeye, sebep sonuç ardışıklığı olan determinist fikirlere alışkınız.


İnsanın doğasından tam olarak bahsedemesek bile doğanın böyle olmadığını istemeden de olsa yeni farkettik idealizm çöktü yani ve hem pisagor hem de Platon sonunda gerçekten öldüler. (geberesiceler) Senin argümanların onları hala yaşatan süreçleri anımsatıyor bana. Ya da şuna dönüşüyor ki bu en berbatıdır. E zaten nesnellik dediğimizde doğa dediğimizde de gene kendi tasarımlarımız ve modellerimizden bahsediyoruz işte ne farkeder bildiğimiz kadarıyla durum böyle ve bundan sonra değişeceğini düşündürecek işaret yok demek ki en doğrusu ve mümkünü budur. Öyle değil, bu aslında hiç olmadı. Uygarlık dahilinde bile çok şey değişti. Evrimin kendisi tesadüfi bir sistemler bütünü olarak zaten yeterince açıklıyor bir çok şeyi ve salt biyolojik evrim değildir evrim. Bu noktada ahlak tasarımcı ekolün bir iddiası olarak kalıyor ne kadar olumlu taraftan bakılırsa bakılsın.

İnsan zihni her şeyi bilemez, algılayamaz o nedenle de modeller. Eskiden bu modellerin doğa olduğunu düşünürdü artık sadece modeli araç olarak düşünmeye başladı ki bu bir sıçramadır. Ve bu sıçramanın ortaya çıkışı 10 yıl civarı oldu o yüzden hala fizik evren için big bang e inanan adamlar var işin içinde olanların gülümseyip kamuya da açıklayamadıkları biçimde.

Olanaksız dediğin şey daha yeni başlamakta bunun dışında insan o kadar da zeki sayılmazdı doğa karşısında lakin zekası dert oldu başına daha çok. Bir pençe çok daha işine yarardı bugüne dek. Zaten son felaketlerden ucu ucuna kurtulmuştu bu rakiplerine göre faydasız zihni yüzünden

Kafamdaki ahlak tanımı konuşma boyunca epey bi esnedi, 'sündü'. Benim burada yaptığım tanım, bütün bu anlattıklarımı temellendiriyor esasında. Ama bütün bu ısrarlı vurgularına bakarak; bilinçli bir üretim olan, ve daha ilkel biçimde oluşmuş uyumlanma mekanizmaları hakkında biraz daha kafa yorup, daha net kavramlar elde etmek gerektiğine ikna olduğumu söyleyebilirim.
Şimdi yarın sabahki sınavıma çalışmak üzere ayrılmam lazım, size kolay gelsin :

benim anlamadığım şu: senin anladığın manada ''ahlak''la yaşayan sürüyle insan belki senden benden çok daha dengeli, tutarlı ve düzgün bir yaşantıya sahip olabilir. yaygın ve genel geçer ahlakın insan doğasını bozduğunu ve dolayısıyla insanı şiddete yönlendirdiğini iddia eden biri şiddete yönelmeyen onbinlerce ''ahlaklı'' adama ne diyecek?

ben pekala ahlaklı, eğitimsiz ve kamyon şöförü adamlar tanıyorum ki gerek kendi psikolojik bütünlüğü gerekse ailesinin/çocuklarının gayet sağlıklı ve dengeli. herife benim benimsediğim prensipleri benimsemiyor diye psikopat muamelesi yapamam ki.

örneğin şiddeti, inançları gereği dışlayan, askerlik yapmayı reddeden bir sürü insan var; ve pekala ahlaklı'lar. gerçekten, gündelik yaşamlarında da naif bir karakterleri var. dolayısıyla insanlara genel geçer bir doğa atfetmek pek de mümkün görünmüyor. elbette sana katıldığım pekçok nokta var; ancak, senden şu bağlamda ayrılıyorum : insan bebeklik döneminden itibaren ne denli takdir/onay görüp sosyal/psikolojik doyuma ulaşıyorsa o derece sağlıklı bir benlik saygısına sahip oluyor. saldırgan insanların genellikle öz saygılarının olmadığını görüyorum. iğdiş edilmişler ve sorunlu bir iletişime sahipler. ancak, ahlaklı hatta muhafazakar değerler sistemine sahip ailelerde de yetişse; birçok insanın yüksek bir öz saygıya ve dengeli bir psikolojik yapıya sahip olduğunu da biliyoruz. o halde insan doğasına yahut psikolojik bütünlüğüne verilen zararların doğrudan ahlakla yahut ahlaksızlıkla alakalı olduğunu söyleyemeyiz.

mevzu yalnızca saldırganlık ve şiddet değil... o sadece bir örnekti. şahıs isterse dünyanın en barışçıl ve antimilitarist adamı olsun; öyle bir vak'ayla karşılaşırız ki adam cinnet derecesinde şiddete başvurur. bu açıdan haklısın: mesele ''ben şiddete karşıyım'' demekle bitmiyor...

Mey kasemi kırdın yere vurdun Tanrım
Zevkimden edip sanki ne buldun Tanrım
Gül renkli şarabım yere döktün tekmil
Zannım budur ki sen de sarhoş oldun Tanrım...

Hayyam...

Bu daha dengeli, düzgün ve tutarlı yaşam ile neyi kast ettiğini anlayamadım açıkçası gene içeriğinde bir mana bulunamayacak üstünkörü laflar etmişsin. Şiddete yönelmediğini iddia ettiğin onbinlerce insandan kitleyi anlıyorsan gene yazdıklarımdan hiç bir şey anlamadan yazmışsın. İlle de soru sordum cevap alyım diyorsan, 10 binlerce insanın ahlaklı olduğu için saldırgan olmayıp, şiddete meyil gösterenlerin ahlaksızlıklarından ötürü böyle davrandığı iddiasına karşı bu adam bir şey diyemez çünkü buradaki etkenin ahlak olmadığını, ahlakın böyle durumlarda belirleyicilikten uzak zorlama bir kavram olduğunu düşünüyordur.

kamyon şöförü psikopat olur veya eğitim iyidir diye bir tespitte bulunduğumu anımsamıyorum. Sanırım entelektüel olanın,eğitimli olanın daha ahlaklı,diğerinin şiddete meyilli olacağıo yargısından hareket eden sen olmalısın ki kamyoncu örneği vererek psikopat olmayan kamyoncu da var o nolcak diye sormaktasın. Demek ki sen öyle düşünüyorsun o yüzden bu lüzumsuz bir veri olmuş benim açımdan. Dolayısıyla bu durum sende şüphe uyandırıyor ise onu yani ahlakın belirleyiciliği noktasındaki genel geçer kriterleri de düşünerek bu kısmı da sen düşün. Ben demedim böyle şeyler çünkü.

Sen öyle sanıyorsun, bu dediğin gerçek olsaydı uluslar ve inançlar arası savaşlar olmayacaktı. Sen onları kudretli gördükleri güç gaza getirdiği zaman gör bir de. İç savaşlarda dünkü komşular bugün nasıl birbirini kesiyor diye de şaşırma sonra yugoslavya dağılırken olduğu gibi. Yani insanın ahlaklı olduğu,ahlaklı olabileceği, ahlakın varolduğu tezi o denli saçmadır ki bu yüzden çoğu entelektüel de dahil bireysel veya toplumsal cinnet ortaya çıkana dek anlayamaz, çıktığı zaman hala anlayamaz anlık olduğunu, akut delilik bir anlık göz kararması olduğunu falan sanır. Öyle değil işte.

Bir de anlamadığım son cümlende bu tür durumların ahlaklılık veya ahlaksızlık ile alakasız olduğunu belirttiğin halde neye itiraz ediyorsun? Çelişik yazıyorsun yine tabi. Neye itiraz ettiğini bir anlasam ifade edebilsende? İtiraz ettiğin şeyin sonuna da sonuç cümlesi olarak benim dile getirdiğim sonucu yazarak itiraz etmen enteresan olmuş. Senin nasıl düşündüğünü anlayamadığım için nerede ayrıldın veya nerede hak vermiştin hiç anlayamıyorum, özür dilerim.

Ben şiddete karşıyım demek tek başına ahlaktır zaten. Şiddet niyedir diye sorup durduk yere ortaya çıkmadığını sorgulamak değil. Birincisi işe yaramaz kriterler üzerinden etiketler ve durum değişmez. İkincisi hangi koşullarda, nelerin yoksunluğunda şiddet veya diğer yıkıcı eylemlerin oluşup kişilikte baskın hale gelebildiğini sorguladığı için çözüm üretme potansiyeline sahiptir. Çözüm üretmeyen yani işlevsel olmayan salt idea dan ibaret etiketler ise zarardan başka bir şey getirmez insanlığa, iyi niyet veya arzular bu noktada önemsizdir, evdeki hesap çarşıya,yani teorik fikir pratiğe uygulanamaz çünkü. Bende onu söylüyorum.

İyimiş bu şiir,bana mı laf attın yoksa düşünmek istediğim gibi insan kibirine mi yazılmış ya da sonuç olarak ikiside aynı şey zaten o işte mi dedin anlayamadım tam ama güzel.