Direnişin efsane komutanı Marek Edelman öldü

Varşova gettosu onu unutmayacak


03/10/2009 10:22


Direnişin efsane komutanı Edelman öldü


VARŞOVA - Polonya’nın başkenti Varşova’da kurulan Yahudi gettosunda 1943’te Nazilere karşı direnişin son komutanı Marek Edelman 90 yaşında hayata veda etti.
Gazeta Wyborcza’nın internetteki sitesinde yer alan haberde, "Varşova Getto Direnişinin son komutanlarından biri olan kardiyolog Marek Edelman Varşova’da ölmüştür" denildi.
Haberde, Edelman’ın Polonya’nın komünist döneminde demokratik muhalefetin yanında yer almış olduğu da ifade edildi.

-DİRENİŞ-
19 Nisan 1943’te Nazi Almanyasının ordusu, Varşova’daki Yahudi gettosunda sadece birkaç tabancayla direnen 220 yahudi gencinin eylemini kırmaya yönelik saldırısını başlattı. Özellikle Bund (Birleşik Yahudi İşçi Birliği) ve Hashomer Hatzair’in (Siyonist ve Sosyalist Yahudi Birliği) önderliğinde bazı idealist Yahudi gençler Varşova gettosunun terkedilmiş binalarına konuşlanarak direnişlerini yürütmeye çalışmış, bu direniş Alman ordusunun Mayıs başlarındaki topyekün saldırılarıyla sona ermişti.
Direnişin lideri Mordechai Anielewicz, Almanlara teslim olmaktansa, sevgilisi Mira’yı vurduktan sonra kendi beynine ateş etmiş, diğer çoğu arkadaşı da intiharı tercih etmişti.
Edelman, Varşova Getto Direnişinin yaşayan tek kişisiydi ve verdiği röportajlardan birisinde, neden kendisinin de diğerleri gibi intiharı seçmediğine dair soruya "bir liderin intihar etmeye hakkı yoktur. Kaçmaya olanak olduğu sürece bile mücadeleye devam etmesi gerekir" yanıtını vermişti.
Savaştan sonra Polonya’da yaşamaya devam eden ve ünlü bir kardiyolog olan Edelman, 1980’lerde Lech Walesa’nın Dayanışma hareketine destek vermişti. (aa)

VARŞOVA GETTOSU AYAKLANMASI
Varşova Gettosu Ayaklanması, Nazi işgali döneminde, 19 Nisan - 16 Mayıs 1943 tarihleri arasında oldu. Polonya Genel Yönetimi (Generalgouvernement für die besetzten polnischen Gebiete)'nin merkezi Varşova şehrinde bulunan Varşova Gettosu'nda meydana geldi
Varşova'dan sürülerek Treblinka İmha Kampına gönderilmek istenen Yahudilerin direnişinden başlayan ve Zydowska Organizacja Bojowa (ZOB: Yahudi Muharebe Örgütü) ve Zydowski Zwiazek Wojskowy (ZZW: Yahudi Askerî Birliği) gibi Yahudi direnişçi örgütleri ve Armia Krajowa (AK / Yurt Ordusu) ve Gwardia Ludowa (GL: Halk Muhafızı, sonraki Armia Ludowa: AL: Halk Ordusu) gibi Polonyalı silahlı örgütlerin giriştiği ayaklanma. 19 Nisan 1943'te başlayan ayaklanma dört hafta sürdükten sonra 16 Mayıs'ta bastırılmıştır.
Hitler'in Avrupa'yı Yahudilerden kurtarmaya yönelik "Nihai Çözüm"ün bir parçası olarak, Almanların ele geçirdiği her yerde, Yahudilerin imha edilmeden önce toplumdan tecrit edildiği gettolar kurulmuştu. Varşova Gettosu, eski bir Yahudi mahallesini içine alıyordu.
Bu 340 hektarlık kuşatılmış alana 1942 yazına değin yaklaşık 500 bin Yahudi dolduruldu. 22 Temmuz 1942'den sonra her gün 5 bini aşkın Yahudi Treblinka'daki imha kampına gönderilmeye başladı.
Treblinka'dan kaçmayı başarabilen birkaç Yahudi sayesinde, gettodan nakledilenlerin gerçekte doğrudan gaz odalarına gönderildiği Varşova Gettosu'ndaki yeraltı örgütünce öğrenildi. 18 Ocak 1943'te bir gemiyi dolduracak sayıda Yahudi'yi almak üzere gettoya giren Naziler gizli Yahudi Muharebe Örgütü'nün beklenmedik silahlı direnişiyle karşılaştı.
Sokak çarpışmaları dört gün sürdü ve yaklaşık 50 Alman ile çok sayıda Yahudi öldü. Bu çarpışmalar sırasında da ZOB bazı Alman silahlarını ele geçirmeyi başardı. Almanlar geri çekildiler ve 19 Nisan'a değin nakil işlemini durdurdular. SS şefi Heinrich Himmler 20 Nisan'da Hitler'in doğum günü onuruna gettoyu zorla temizlemek için özel bir harekat başlattı. Almanlar 8 Mayıs'a değin ZOB'un yeraltı karargahına ulaşmayı başaramadı. Yeraltı sığınaklarında saklanan siviller teslim oldu. Tek yanlı savaş Yahudilerin cephanesinin tükendiği 16 Mayıs'a değin sürdü. Ayaklanmada ölenlerin toplam sayısı tam olarak bilinmemekle birlikte, 28 günlük direniş sırasında Almanların verdiği birkaç yüz ölüye karşılık 56 bin dolayında Yahudi'nin öldürüldüğü ya da imha kamplarına gönderildiği sanılmaktadır. (vikipedi)

fuck the system!