Hayvanlar insanların malı mıdır?

kaos · #1 (**permalink**) 09-08-2008, 14:48

Hayvan hakları konusuna yeni bir bakış açısı getiren Francione, teorisini tarihte kayıtsız kalınan diğer haklarla birlikte değerlendirir. Beyaz olmayanlara, eşcinsellere, kadınlara karşı görmezden gelme; hayvanlara da aynı şekilde uygulandı.

Hayvan hakları kuramcılarının önde gelenlerinden Gary L. Francione, diğer teorisyenlerden sıra dışı düşünceleriyle ayrılır. Hayvanları koruma kanunlarını temel alarak yazdığı "Hayvan Haklarına Giriş/ Çocuğunuz mu Köpeğiniz mi" adlı kitap, İletişim Yayınlarının "Hayvan Hakları Dizisi"nden çıktı.
Francione, aslen hukuk ve felsefe profesörü. Amerika’da ilk defa bir hukuk fakültesinde hayvan hakları kuramı üzerine dersler verdi. 1989’da, Anna E. Charlton’la birlikte Rutgers Hayvan Hakları Projesi’ni başlattı.
Hayvanlarla ilgili davaları incelediği projenin ardından, A. Charlton’la ve Sue Coe’yla birlikte yazdığı "Sol Neden Hayvan Haklarını Desteklemeli?" adlı yazısı; Birikim dergisinin 195. sayısında, "İnsan- Hayvan: Hak, Sorumluluk, Şefkat?" başlıklı dosyada yer aldı.
Hayvan haklarına insanca muamele

Bu kitap, hayvan haklarına "insanca muamele" kavramını getiren hayvanları koruma kanununun, pratikte hiçbir hükmü kalmadığını belirterek; hayvanların mal statüsünde satın alınmalarına radikal bir biçimde karşı çıkıyor.
Hayvanlara yapılan işkencelerin, mevcut hukuk siteminde nasıl meşrulaştırıldığını anlatan kitap; kölelik sorunun, köle haklarının düzeltilmesiyle çözülememesi gibi; hayvan haklarının da ancak hayvanların mal statülerine son verilerek çözülebileceğini savunuyor.
Kitabın önsözünü yazan Alan Watson, hayvan hakları konusunda yeni bir bakış açısı getiren Francione’un teorisini tarihte kayıtsız kalınan diğer haklarla birlikte değerlendiriyor. Beyaz olmayanlara, eşcinsellere, kadınlara ve kölelere karşı ayrımcılık ve görmezden gelme; hayvanlara da aynı şekilde uygulandı Watson’a göre.
Francione, eleştirdiği "insanca muamele" kavramının kökeni; 19. yüzyıl filozoflarından hukukçu Jeremy Bentham’a dayandırır. Bentham, hayvanların insanlar gibi olmadığını belirterek; akıl sahibi olmadıkları ya da bir dille kendilerini ifade edemedikleri için eşya muamelesi görmelerine itiraz etmemiştir. Ayrıca, hayvanların ahlâki statüsünün olduğunu gösteren kanıtın, hissetme yetisi olduğunu da belirtir.
Hayvanlar insanların malı mıdır?

Francione, buradaki sorunu şöyle ele alır: Bentham köleliğe karşı çıktığı halde, hayvanların insanların malı olmasını sorgulamaz hiç. Bu da, hayvanlara insanca davranılmasını gerektiren teorinin işlememesine neden olur.
Mülkiyetin tarihinden itibaren; hayvanların sadece insanlar tarafından biçilen değerleri taşımaları ilkesine dayanan ekonomik statülerden yola çıkarak doğru bir tespitte bulunur Francione:
"Hayvanlar sadece meta olarak görülmeye devam ettikleri sürece, onlara karşı uygulan muamelelerde anlamlı farklılıklar gerçekleşmez."
Bundan dolayı, hayvanlar "değersizleştirerek nesne sınıfına sokulacaklardır". Kölelikteki gibi eşit gözetilme ilkesi de, onlara hiçbir zaman uygulanamayacaktır, çünkü hayvanların çıkarları sistemli bir şekilde daima önemsizleştirilir. Buna karşılık yapılması gereken tek ahlaki şey, hayvanların sömürüsüne yol açan tüm pratikleri kurallara bağlamak yerine, onları tümden kaldırmaktır. Bu kuralların kaldırılması, elbette bizim çevre, sanayi ve kurumlarla olan ilişkilerimizde de kökten bir değişiklik yapacaktır.
Hayvanlar Tanrı'nın yarattığı robotlar değil

Bu konuyu derinlemesine ele alan yazar, hukuki hak kavramından konuya yaklaşır ve hayvanların deneylerde, testlerde ve okullarda eğitim amaçlı kullanılması anlamına gelen "viviseksiyon" yöntemini kuvvetle eleştirir. Mesela, şirin bir "kobay" beyaz fare; hayvan hakları statüsünden faydalanamayarak, eşya muamelesi görüyor bu kitaptaki bir örneğe göre.
"Tinsel ve doğal astlar" dediği hayvanların satın alınmasının ahlaki bir şizofreniyi yansıttığını da belirten Francione; hayvanların nasıl robotlaştırıldığını da anlatır kitabında. Bunun kökenlerini araştıran yazar, Fransız felsefeci Descartes’in, hayvanların; Tanrı tarafından yaratılmış robotlardan başka bir şey olmadığını düşündüğü fikirlerini inceler.
Sözlü ya da işaret dilini hissetme yetisine sahip olmadıkları için, hayvanların canının acımadığı varsayılır. Yazar, bu görüşü de kesinlikle reddeder ve bunun, hayvanlara "insanca muamele" etme fikrini sonlandırdığını belirtir.
İnsanın doğayla kurduğu ilişki içerisinde, hayvanların yerinin yeniden sorgulanarak eşit bir anlayışla değerlendirilmesi gerektiğine inanan Francione; insan ve hayvan ilişkilerinin bir karşıtlık içinde değil, tarihsel hak kavramı eşliğinde ele alınmasını ve hayvanların satışına son verilmesi önerir.
Derinlikli bir Aydınlanma felsefi eleştirisini de beraberinde getiren kitap, sonuna eklenen soru- cevap bölümüyle; yazarın teorisini uyguladığı somut gerçeklikleri de anlatır. (YK/GG)

* Gary L. Francione, Hayvan Haklarına Giriş: Çocuğunuz mu Köpeğiniz mi? (İstanbul: İletişim Yayınları), 2008.

BİA Haber Merkezi - İstanbul

lunatic · #2 (**permalink**) 09-08-2008, 23:10

"Sol Neden Hayvan Haklarını Desteklemeli?" sadece sol mu?

bahtsizbedevi · #3 (**permalink**) 25-08-2008, 15:43

hayvanlardan ve aklını kaybetmiş insanlardan her zaman korkmuşumdur. çünkü ikisi de ellerindeki gücün farkında olmayan canlılardır. kontrolsüz güç yani. dünyada hiçbir canlı, hiçbir canlıya ait olamaz. ama kotrol altında bulunmalılar kesinlikle.

pin pin · #4 (**permalink**) 25-08-2008, 15:57

Alıntı:

kaos´isimli arızadan alıntı

Beyaz olmayanlara, eşcinsellere, kadınlara karşı görmezden gelme; hayvanlara da aynı şekilde uygulandı.

ağaçlara aşk fısıltılarını kazımak..hayvanları satın alıp evde besleme küstahlığı..canı sıkıldığı evliliklerinin daha da ilerleyebilmesi için çocuk dünyaya getirebilme büyüklüğü..eşcinselleri görmezden gelme..kadınları çaresiz yaratık olarak görme..
ben insanoğlu yok olmalı derken tepki gösteren arkadaşların da bunca iğrençlik içinde mutlu olduklarını sanmıyorum

hepsi mi öyle diceksiniz evet hepimiz öyleyiz

sakin · #5 (**permalink**) 25-08-2008, 16:23

o arkadaşlardan biri olduğumu hissedip üstüme aldım
mutlu olmak mümkün değil tabiki bu koşullarda ama bu sorunların farkına varıp çözüm üretmek için de yaşamalı insan soyu
kendi pisliğini kendi temizlemeli bir anlamda
herkes iğrenç de olsa herkes yok olmuyor olsun demekle de olmuyor
ve yok olsun demek biraz kolayına kaçıyor zannımca

pin pin · #6 (**permalink**) 25-08-2008, 16:35

üşengeçlik yapıp unutulmaz film repliklerinde yazdığımı tekrar edesim var
"Neden savaşıyorlar biliyor musun? Çünkii dünya insansız başladı ve insansız bitecek de ondan.."
kendi başımızı yiyoruz.ne zaman savaşmadığımızı gördün ki bir konuda bile çıkar gütmeden birlikte hareket edelim.
insan kendini ne zannediyor da yardım edilmesi gereken bazı özel durumlar dışında hayvanları mal gibi satın alabiliyor..bu size karşı degil tabii ki ve konunun içindeki önemli dokundurmalar tekrar varolan "iğrençlikleri" hatırlamamı sağladı.
Toptan kıyasım var..

sakin · #7 (**permalink**) 25-08-2008, 16:44

kıyımınızda size yardımcı olamayacağım umarım afferdersiniz beni
kimbilir belki de ilk benden başlarsınız kıyıma

müşkülpesent · #8 (**permalink**) 25-08-2008, 17:24

Henüz insanlar arasındaki sınıfsal farklılıkların bile çözüm bulunamadığı ve gün geçtikçe aralarındaki uçurumların büyüdüğü bir dünyada, ne eşcinsellik ne zenci-beyaz ilişkisi ne zengin-fakir dengesi kurulamamışken hayvanların insanca muamelesinden bahsetmek hayal gibi kalır. Biz daha birbirimize insanca muamele etmeyi öğrenemedik ki.