Platonik Aşk

"Platoncu aşk" kavramı, genellikle, XV. yüzyılda Platon'un tüm yapıtlarını Latince'ye çeviren ve bunlar üzerine yorumlar yazan İtalyan Marsilio Ficino'ya (1433-1499) dayandırılır. Aynı zamanda Plotinos'un Dokuzluklarını da Latince'ye çeviren Ficino, Platon'ıın , Sölen diyalogu üzerine, yaptığı Yeni Platoncu okumadan kaynaklanan etkileyici bir yorum sunduğu De amore (Aşk Üzerine, 1469) adli yapıtında Platon'un "aşk" kavramını Augustinus'un "istenç", Aziz Paulus'un "yardımseverlik", [blue] Aristoteles, Stoacılar ve Cicero'nun da "dostluk" üzerine düşünceleriyle harmanlayıp yeni bir aşk kavramı yaratmıştır.

Daha sonra mektuplarından birinde amor platonicus adını koyacağı bu kavram, onun aracılığıyla Rönesans Avrupası'nın düşünsel hayatında dolaşıma girmiş; zengin Felsefi anlamlarla donanmıştır.

Platoncu aşkta, sevilen kişinin güzelliği salt fıziksel dış görünüşüne indirgenmez; çünkü sevilen kişinin güzelliğinde dile gelen ya da yansıyan daha yüksek, daha ideal bir şeyin dışavurumudur. Platoncu aşk tasarımında, sevme olgusu üç- katlı bir aşamalı düzen doğrultusunda yeryüzünden başlayıp "İdealar Dünyası"nda son bulan bir serüven olarak anlatılır.

Buna göre;

İlk aşamada kişioğlu ilkin bir insan tekindeki güzelliğe kapılarak o insan tekine âşık olur.

İkinci aşamada insan tekindeki güzelliğe yönelmiş aşkından sıyrılarak bütün insanlardaki güzelliği görme yetisi kazanır ve buna bağlı olarak da aşkında tek bir insana indirgenemeyecek bütün bir insanlığın güzelliğine yönelme söz konusu olur.

Üçüncü ve son aşamada ise bütün insanlara duyulan aşk kişiyi en sonunda tinsel aşkı tanımaya, böylelikle de bir zamanlar bildiği ama unuttuğu "Formlar Dünyası"ndaki Güzel Ideası'nı yeniden anımsamaya götürür. Bu noktada, özellikle Eskiçağ Yunan dünyası için önemli bir kavram olan eros, yeryüzüne düşerek dünyevi aşk yaşantısının tutsağı olan insana, Formlar Dünyası'na geri dönmek ancak ama ancak felsefe etkinliği ile yürünülebilen çileli uzun bir yol olarak resmedilir.

Felsefe sözlüğü