Komünler

kaos · #1 (**permalink**) 20-09-2009, 08:09

Kariyerinin başlarında Proudhon tamamen ekonomik örgütlenmeyle ilgileniyordu. Siyasi olan herhangi bir şeye karşı olan şüphesi onun bölgesel [territorial] yönetim sorununu ihmal etmesine yol açtı. Nasıl gerçekleşeceğini açıkça söylemeksizin, işçilerin Devlet'in yerini alacağını söylemek onun için yeterliydi. Yaşamının ilerleyen yıllarında, siyasi soruna daha fazla dikkat sarf etti, baştan aşağı anarşist bir tarzla soruna yaklaştı. İnsanlar, yerel temelde, "kendisini bir kent veya siyasi birim olarak oluşturan, kendi birliğini, bağımsızlığını ve özerkliğini dayatan", "doğal grup" olarak adlandırdığı [örgütlenmeler] içerisinde kendilerini bütünleşeceklerdi. "Biraz uzakta olan benzeri grupların ortak çıkarları olabilir; bunların biraraya gelmesi ve daha yüksek bir karşılıklı güvenlik grubu oluşturması akla yatkın bir şeydir." Bu noktada, anarşist düşünür nefret edilen Devlet'in hortlağını görür: "kendi çıkarlarını güvenceye almak ve refahlarını arttırmak için birleşen" bu yerel gruplar asla, ama asla "yeni bir Moloch'un [Fenikelilerde uğruna insan kurban edilen tanrı] ayakları dibinde, bir nevi kendini kurban etmeye razı olacak kadar ileri gitmemelidirler." Proudhon, özerk komünü oldukça kesin bir şekilde tanımlar: esasen "egemen bir varlık"tır; bu surette, "kendi kendisine hükümet etmek ve yönetmek, vergiler koymak, mülkünü ve kazancını kullanmak, gençleri için okulllar kurmak ve eğitmenler atamak vb. hakkına sahiptir." "Yani kolektif siyasi yaşam neyse, komün de odur ... Tüm kısıtlamaları reddeder, kendi kendini sınırlandırır; tüm dışsal dayatmalar ona yabancıdır ve yaşamasına karşı birer tehdittir." Proudhon'un kendinden yönetim ile otoriter Devleti birbirlerine zıt değerlendirdiği gösterilmişti; benzer şekilde, komün de yukarıdan merkezileştirilmiş bir otoriteyle birarada olamaz:

"Orta bir yol bulunmamaktadır. Komün ya egemen, ya tabi olacaktır, ya hep ya hiç. Ona verebileceğiniz en iyi rolü atfedin; kendi yasasına tabi olmaz bir hale gelir gelmez, daha yüksek bir otoriteyi {ve} bir üyesinin daha üstün olduğu ilan edilen daha büyük bir gruplaşmanın [otoritesini] kabul eder etmez, anlaşmazlığa düşecekleri ve çatışacakları açıktır. Çatışma ortaya çıkar çıkmaz, gücün mantığı merkezi otoritenin zaferini garanti edecektir; otorite ile tebası arasında herhangi bir tartışma, pazarlık, dava veya görüşme olmaksızın bu izin verilemeyecek, skandal niteliğinde ve saçma bir şeydir."

Bakunin, komünü geleceğin toplumsal örgütlenmesi içerisine Proudhon'dan daha mantıklı bir şekilde yerleştirdi. Üretken işçilerin birlikleri komünler içerisinde ve komünler arasında özgürce müttefik hale gelebileceklerdi; ve böylece kendileri arasında özgürce federe hale geleceklerdi. "Kendiliğinden yaşam ve eylem, Devlet'in her şeyi yutan, tekelci gücü tarafından yüzyıllar boyunca askıya alınmıştır; [Devlet'in] tahtını bırakması bunları komüne geri verecektir."

Sendikacılığın komünlerle ilişkisi nasıl olacaktır? 1880'de, Jura Federasyonu'nun Courtelary bölgesi [18] bunun cevabından emindi: "Yerel yaşamın bu organı, bir meslekler federasyonu olacaktır, ve bu yerel federasyon komün haline gelecektir." Ancak, raporu hazırlayanlar bu konuda tam bir karara varmamışlardı, şu soruyu ortaya atmışlardı: "Komünün anayasasını, ... tüm sakinlerin [katıldığı] genel meclis mi, yoksa mesleklerden gelen delegasyonlar mı hazırlayacak?" Sonuç, dikkate alınabilecek, olası iki sistemin olduğu şeklindeydi. Sendikalar mı, yoksa komünler mi önceliğe sahip olacaklardı? Daha sonra, özellikle Rusya ve İspanya'da, bu soru "anarko-komünistler"i "anarko-sendikalistler"den ayıracaktı.
Bakunin, komünü, kendinden yönetimin faydasına üretim aletlerine el koyulmasının ideal aracı olarak görüyordu. Toplumsal yeniden örgütlenmenin ik aşamasında, el konulan [confiscate, kamulaştırılan] mallar karşılığında "mülksüzleştirilen" her kişiyi tazmin etmenin zorunlu asgarisini sağlayacak olan komündü. [Bakunin], onu belli bir kesinlikle içsel bir örgütlenme olarak tanımlamaktaydı. [Komün], olumlu bir yetkiyi ifade eden, seçilmiş delegelerce yönetilecekti; bunlar seçmene karşı her zaman sorumlu olacak ve geri çağırılabileceklerdi. Komün konseyi, komünün devrimci yönetiminin her branşı için idari komiteleri arasından seçim yapabilecekti. Sorumluluğu çoğunluk arasında bölüştürmek sıradan [kişilerin] yönetime en fazla sayıda katılması avantajına sahipti. Bu, az sayıdaki delegenin tüm görevleri üzerine aldığı, oldukça nadiren toplantıya çağrılan genel meclislerde insanların ise neredeyse pasif olduğu temsiliyet sisteminin dezavantajlarını azaltacaktı. Bakunin, içgüdüsel bir şekilde, seçilmiş konseylerin hem düzenleyici hem de idari görevleri olan "çalışan gövdeler [body, heyet, kurul]" --ileride, liberter bir ruh halindeyken Lenin'in "parlamentarizm olmaksızın demokrasi" olarak adlandırdığı şey-- olması gerektiğini kavramıştı. Yine Courtelary bölgesi bu fikri daha açık hale getirdi:

"Merkezileşmiş ve bürokratik yönetimin hatalarına gerisin geriye düşmemek için, komünün genel çıkarlarının tek bir yönetsel gövde tarafından değil, her faaliyet dalı için farklı özel komisyonlar tarafından yönetilmesi gerektiğini düşünüyoruz. ... Bu düzenleme yönetimin hükümet karakteri edinmesini engelleyecektir."

Bakunin'in takipçileri, tarihsel gelişimin zorunlu aşamalarına ilişkin böylesine dengeli bir yargı sergilemediler. 1880'lerde, kolektivist anarşistleri azarladılar. Kropotkin, 1871 Paris Komünü'nünde ortaya konmuş örneğin eleştirisinde, "bir kere daha Komün içerisinde temsil sistemini kullandıkları" için, "az ya da çok şansla seçilen halk meclisinin lehine kendi inisiyatiflerinden vazgeçtikleri" için halkı paylıyor, ve "ne pahasına olursa olsun daima bir şekilde bu hükümeti korumaya çalışan" bazı reformcuların yasını tutuyordu. Temsil sisteminin zamanının geçtiğini düşünüyordu. Bu, burjuvazinin örgütlü hakimiyetiydi ve onunla beraber ortadan kalkmalıydı. "Gelmekte olan yeni ekonomik çağ için, temsiliyetten oldukça farklı olan yeni bir siyasi örgütlenme biçimi aramalıyız." Toplum, insanlara temsili hükümetten daha yakın olan, "kendinden hükümete, bir kimseye kendisinin hükümet etmesine yakın" olan siyasi ilişki biçimleri geliştirmelidir.
Otoriter veya liberter sosyalistler açısından hdeflenecek ideal, hem ekonomik kendinden yönetimde hem de bölgesel yönetimde sınırlar zorlanırsa, her türden otoritenin son kalıntılarını tahrip edecek olan bu doğrudan demokrasi [ideali] olmalıdır. Ancak, bunun işleyişi için gerekli olan koşul hiç şüphesiz ki, tüm işçilerin bilincin yanısıra öğrenim ve beceriye sahip olacakları, aynı zamanda da bolluğun kıtlığın yerini alacağı bir toplumsal devrim aşamasıdır. 1880'de, Lenin'den çok daha önce, Courtelary bölgesi [şunu] ilan ediyordu: "Bilimsel olarak örgütlenmiş bir toplumda, genel oy kullanımı [şeklindeki] az ya da çok demokratik uygulama giderek daha az önemli hale gelecektir." Ancak, onun gelişiminden önce değil.

Dipnotlar:
[18] Bakunin'in düşüncelerini benimseyen Enternasyonal'in İsviçre şubesi.

Daniel Guerin
Kaynak: "2. In Search of a New Society"