tarih boyunca yaşamış birçok sanatçı, düşünür, yazar, ressam ve bestecinin öykülerinde normaldışı davranışlara rastlamak mümkün. örneğin mozart, ünlü "requiem"i bestelerken bir yandan da zehirleneceği hezeyanları yaşamaktaydı. van gogh'un kulağını kesip bir hayat kadınına yollaması, epilepsi sonucu geçirdiği bir bilinç bulanıklığı dönemini kapsar. fransız düşünür jean jacques rousseau, yaşamının son döneminde paranoid eğilimlere yönelmiş, gizli düşamanları tarafından izlendiği hissine kapılmıştı.

diğer uzuvda normaldışı davranışlar edebiyat ve tiyatro yapıtlarında da sık sık işlenmiş. antik yunan'ın meşhur piyes yazıarı sofokles'in özellikle "oedipus reks" ve "elektra" adlı oyunlarında anne ve babaya yönelik cinsel isteklerin insan davranışlarına etkilerini, XVII. yüzyılın ilk çeyreğinde shakespare, "othello" da kıskançlık ve intikam duygularını, "macbeth" de suçluluk duygularını tematize etmişti. edebiyat dünyası da bunun gibi benzer örneklerle doludur. örneğin çağdaş yazarlar; kimi kendi yaşantılarından örnekleme eğilimi göstermiş, şizofreniden, depresyon ve melankoliden alkol ve uyuşturucu tutkusuna kadar çeşitli konulara büyük ölçüde yer vermişlerdi.

peki bu tarihsel süreçte bu denli ilgi görmüş olmasına rağmen, hatta ait olduğumuz zaman dilimine ait "modern" ve "ileri" uygarlık düzeyine erişmiş bazı ülkelerde en önemli sağlık problemi olarak kabul görmesine karşın, modern tip insanın normal-dışı davranışlar konusundaki bilgisi, diğer konularda sahip olduğu bilgiye kıyaslandığında; oldukça yetersiz kalmış veya kimi yanlış kavramlara saplanması genel-geçer bir hal amış. typical normal-dışı davranışlar geçmiş zamanda, özellikle sanat alanında birçok kez adam öldürme, intihar, cinsel istismar gibi toplumun alışılagelmiş normlarından aşırı sapma gösteren örnekleriyle dolmuş ve bundan ötürü, ruhsal bozukluklar toplum-dışı, anormal, standartsız hatta tehlikeli davranışlarla özdeşleştirilmiş.

oysa bana göre; bildiğimiz bazı normal-dışı davranış türleri olağan dışı görünmesine karşın, bazıları yalnızca kişinin yaşamı süresince karşılaştığı zorluklarla etkin biçimde mücadele edebilmesini engeller.

toplumun çoğu, normal ve normal-dışı ayrımını özenle vurgulamış, bu ikilemin davranışlarını net bir sınırla belirlemiş ve bir yanda normaller, diğer yanda hastalar olduğu sanısına kapılıp, kabul etmiştir.

oysa bana göre; bilimsel perspektiften normal ve normal-dışı davranışların ayrımını yaparken kullanılabilecek belirli bir ölçüt yoktur. buradaki ölçüt plüralist bir kabullenişin yansımasından başka bir şey değildir.

metabolizmanın, tüm bedensel faaliylerin normal yapısı ve işlevi bilindiğinden fiziksel hastalıkların tanımlanması oldukça kolay. ama psikolojik düzeyde ölçüt kabul edilebilecek bir normal model yoktur. soyutsal görüşler somutlaştırma çabasından başka bir şey değildir. bu konudaki bir çok farklı yaklaşımlar birbirine zıt iki temel görüş içerisinde toplanır.

1. "toplumsal" normlara uyma oranının normalize uyumu, bu kurallardan sapma oranının ise normal-dışını belirlediği görüşünü savunanlar. bu fikri benimseyenler, toplum kabul ettiği sürece belirli ve paketlenmiş, sistemli bir davranışın normal-dışı sayılamayacağı görüşündedirler -ki yapısındaki davranışı, normal-dışı olarak yorumlayabilen "hasta toplum" kavramını asla kabul etmezler.

2. belirli bir sayısal oranda toplum kurallarına uymanın toplu halde yaşamak için gerekli olduğuna, bunun tam aksi tutumların bireyin kendisi ve toplum için zararlı olabileceğini kabul edip, gerçek, saf kan ve dışavurumsuz bir öznel normlar bütünlüğü için ölçütün, yaşam alanlarının hitap ettiği yaşanılan toplu birlikteliğin, yani toplumun onayı değil, bireyin kendisini iyi hissedebilmesi olduğunu savunanlar.

işte bu "kendini iyi hissetme" teması, sadece yaşamın sürdürülebilmesini değil, potansiyellerin ve isteklerin gerçekleştirilmesini de kapsar. bu ölçüte göre bir davranış, toplumun isteğine uygun olsa bile, kişinin gelişmesini engelleyici nitelikte ve nicelikteyse uyumsuz veya normal-dışı sayılabilir.

ÖZGÜRLÜK ULAN!