Saatler (Roman)

Saatler, yazarı Michael Cunningham'a 1999 yılı Pulitzer ve Pen Faulkner ödüllerini kazandırdı. Üç kadının iç dünyalarının, en kuytu köşelerine, erkek yazarlarda rastlanmayan bir başarıyla sokulan yazar sonuçta anlatımıyla bi başyapıt yaratmıştır.

Arka Kapak

1941 yılında intihar eden Virginia Woolf’un yaşamına ve ölümüne göndermelerle dolu Saatler, onun ünlü romanı ‘Bayan Dalloway’den besleniyor. Üç kadının yaşamından kesitleri, üç ayrı zaman diliminde, ama birbirine koşut bir anlatımla veren roman, birbirlerinden bağımsız görünen, ama göndermelerle, benzeşmelerle ve ortak kahramanlarla hem birbirinin içine yansıyan hem de Bayan Dalloway’e bağlanan bölümlerle toplumun koyduğu kurallara yüreklice karşı koyan, aşk ve dostluk, umut ve umarsızlık, başarı ve başarısızlık kıskacında sıkışıp kalan insanları anlatırken, varoluşumuzun nedenlerini de sorguluyor. İntihar izleği ile kadın ve erkek eşcinselliği, roman boyunca varlığını sürdürüyor. Kitabında Michael Cunningham, az bulunur bir ustalık ve yaratıcılıkla iki kadının yaşamını Virginia Woolf’un yaşamına düğümlüyor, beklenmedik ve hüzünlü bir çözümde birleştiriyor.

Kaynak: Vikipedi

************************************************** ************************************************** *



SAATLER (Roman)

"Saatler", 1998 yılında Michael Cunningham tarafından yazılan bir romandır. 1999 yılında Kurgu dalında Pulitzer ödülünü kazandı ve 2002 yılında aynı adla, başrollerini Nicole Kidman, Meryl Streep and Julianne Moore'un paylaştığı Oscar ödüllü filmi yapıldı.

Kurgusal Giriş

İlk karakter, yani "esas kadınların" ilki, kendini ve kendi ruhsal hastalığı ile mücadelesini anlatan "Bayan Dalloway"in yazarı Virginia Woolf'tur. İkincisi, bir 2. Dünya Savaşı gazisinin karısı olan ve 1949 yılında kocasına doğum günü kutlaması planları yaparken aynı zamanda "Bayan Dalloway"i okuyan Bayan Brown'dur. Üçüncüsü, 1998 yılında önemli bir edebi ödül kazanan ve aslında AIDS'ten ölmekte olan sabık aşığı ve iyi arkadaşı şair Richard'a bir kutlama partisi düzenlemeyi düşünen lezbiyen Clarissa Vaughn'dur.

Clarissa Vaugn'un Woolf'un sözkonusu karakterinin gayet edebi bir güncel versiyonu olması kaydıyla, her üç karakter de Woolf'un "Bayan Dalloway" eserindeki durumlara çok benzeyen olaylar yaşarlar. Clarissa Vaugn da tıpkı Bayan Dalloway gibi günün küçük detaylarını aklından geçirirken çiçek almaya gider ve daha sonra bir parti vermek üzere hazırlanır. Clarissa Dalloway ve Clarissa Voughn'un ikisi de, aslında önemsiz ve saçma buldukları anılarını ve geçmiş aşklarını bugüne sürekli taşırlar. Yine Clarissa Vaughn'un hikayesindeki bir kaç karakter aynı zamanda Woolf'un "Bayan Dalloway"indeki karakterlere paraleldir.

Cunningham'ın romanı aynı zamanda "Bayan Dalloway"in, başrol kahramanlarının düşünce ve algılarının gerçek hayatta olduğu gibi oluşmasını, bir konudan bir konuya atlamasını ve öngörülmezliğini tarif eden "bilinç akışı" stilini (Woolf ve James Joyce gibilerin öncülük ettiği bir stil) yansıtır. Zaman dilimleri içinde karakterler sadece içinde bulundukları anda varolmaz, ama aynı zamanda anılarını oluşturan geçmiş zamanlara gidip gelirler; böylece bu gidiş gelişlerle o anda yaşanan çiçek almak ya da kek pişirmek gibi olayları sıradan olmaktan uzaklaştırıp içinde bulundukları ana gerçek anlamlarını ve ağırlıklarını verirler.

Cunningham'ın romanı da tıpkı "Bayan Dalloway" gibi romanda yer alan tüm olayları bir günlük bir zamana sığdırır. Woolf'un "Bayan Dalloway"inde de bütün roman kurgusu merkez karakter olan Clarissa Dalloway'in bir günü içinde yer alır. Bu Cunningham'ın romanında üç merkez karakterin, Clarissa Vaughn, Laura Brown ve Virgina Woolf'un bir günüdür. Bu prizmadan bakarak Cunningham, tıpkı Woolf'un yaptığı gibi, en sıradan gibi görünen bir gündeki güzellikleri ve enginliği ama bunun da ötesinde, bir insanın sıradan bir gününe bu şekilde bir prizmadan bakarak onun tüm yaşamının da incelenebileceğini göstermek ister.

Kurgu Özeti

Bilinç akışı stilinin bu kadar belirgin kullanıldığı bir romanda özeti romanda yer alan fiziksel faaliyetlere bina etmek, roman içeriğinin tam olarak anlaşılmasını engelleyecektir. Romanda, başrol karakterlerinin düşüncelerinde ve anılarında yer alan malzeme, fiziksel dünyada yer alan olaylara kıyasla çok daha ağır basmaktadır. Özeti yaparken bu düşünce ve anılardan hangisinin detaylı alınması gerektiğinin muhakemesi ise elbette yapılabilir.

Giriş

Roman, 1941'de Virginia Woolf'un Sussex'teki Ouse nehrinde kendini boğarak intihar etmesiyle başlar. Virginia bir yandan boğulurken bir yandan beynine dolan gündelik yaşam sesleri ve görüntülerine hayret etmektedir. Kocası Leonard onun intihar notunu bulur ve Virginia'nın ölü bedeni nehirin yüzeyinde ağır ağır yüzerken yaşam, beraber yürüyüş yapan bir anne ve çocuk şeklinde ve sanki Virginia onları hala duyabiliyor ve görebiliyormuş gibi devam eder.

"İki insanın bizim olduğumuzdan daha mutlu olabileceğini düşünemiyorum." ( V.Woolf'un L.Woolf'a yazdığı intihar notundan)

Bayan Dalloway

Roman, Woolf'un romanının açılış cümlesini kullanarak, Cunningham'ın modern Bayan Dalloway'i olan Clarissa Vaughn'un akşamüzeri vereceği bir parti için çiçek alacağını mırıldandığı 20. yüzyıl sonlarının New York'una atlar. Sevgilisi Sally'i evde temizlik yaparken bırakır ve bir Haziran sabahının içine dalar. Çiçekçi dükkanına doğru yürürken Clarissa şehrin bu günlük hengamesinin tadını çıkartır. Gördükleri ve duydukları hayatının derinine, geçmiş aşklarına ve anılarına doğru birer sıçrama noktaları olurlar. Günün güzelliği ona mutlu bir anıyı hatırlatır; o genç bir kadınken Richard ve Louis adında iki arkadaşı ile birlikte çıktıkları tatili. Aslında çiçekler o gece Clarissa'nın evinde, artık meşhur ve AIDSten ölmek üzere bir şair olan Richard'ın yaşam boyu edebi çalışmalara dair verilen en hatırlı ödül Carrouthers'i kazanması şerefine düzenlediği parti için alınmaktadırlar. Clarissa alışveriş yolunda homoseksüeller için ucuz romanlar yazan bir tanıdığa, Walter'a rastlar. Richard'ın onun romanları kadar ucuz olan zevklerinden hiç hazzetmediğini bilmesine rağmen Walter'ı da partiye davet eder. Clarissa Walter'ın bu "haris masumiyetini" sevmektedir. Aklında Richard'la geçmişte yaşadığı ve zaman zaman zor ilişkisini, şu anda onsekiz yıllık sevgilisi Sally ile yaşadığı istikrarlı ama sıradan ilişkisi ile kıyaslarken, bir taraftan da yoluna devam eder. Nihayet çiçekçi dükkanına varır.

"Tamamlanması gereken basit bir ayakişi arasında, böylesi bir Haziran sabahı yaşıyor olmak ne heyecanlı, ne kadar şaşırtıcı, hatta adeta rezilce ayrıcalıklıydı." (Çiçekçi dükkanına yürürken Clarissa'nın aklından geçenler.)

" Richard'ın aksi gibi iyi giden şansı ("Amerikan harflerinin arasındaki ısdıraplı ve peygambervari ses") ve onun tam tersi ("Hiç T hücreniz yok, bir tane bile bulamadık!") hakkında neden daha kasvetli hissetmiyordu? Onun neyi vardı böyle? Richard'ı seviyordu, sürekli onu düşünüyordu, ama herhalde yaşadığı günü biraz daha çok seviyor olmalıydı." (Clarissa'nın Richard'ı düşünürken aklından geçenler.)

"Kadının kafası çabucak geri çekildi, römorkun kapısı yeniden kapandı, ama kadın giderken ardında gözle görülür bir paylamanın sorgulanmaz hissini de bıraktı; tıpkı ayağının birini hafifçe dünyaya dokundurarak herşeyin yolunda olup olmadığını soran, aldığı olumlu yanıta rağmen buna inanmamışlığının göstergesi bir başdöndürücü hafiflikle kendi işlerini idare etmeleri için onlara ancak güvenildiğini ve bir dahaki sefere yapacakları dikkatsizliğin gözardı edilmeyeceğini dünyanın çocuklarına hatırlatan bir melek gibi." (Film seti ekibinin çıkarttığı tantanaya tepki olarak kafasını römorkundan dışarı uzatan bir film yıldızını farkeden Clarissa'nın tarifi.)

Bayan Woolf

Roman daha sonra, Virginia Woolf'un yeni bir romanın ilk cümlesini kurabilmesi ihtimali olan bir 1923 sabahına atlar. Woolf ilhamını kaybetmemek için gün içinde ihtimamla seyreder. Kalemini eline aldığında şöyle yazar: "Bayan Dalloway çiçekleri bizzat alacağını söyledi."

Bayan Brown

Roman bundan sonra 1949 Los Angeles'ında Virgina Woolf'un "Bayan Dalloway" romanının ilk cümlesi olan "Bayan Dalloway çiçekleri bizzat alacağını söyledi."yi okuyan Bayan Brown'ın hayatına atlar. Bayan Brown ikinci çocuğuna hamiledir ve yatakta kitap okumaktadır. Kocası Dan'in doğumgünü olmasına rağmen yataktan çıkmayı pek istememektedir. Onlara karşı beslediği tüm sevgiye rağmen Dan'in karısı ve oğlu Richie'nin annesi rollerini oynamayı giderek daha zor bulmaktadır. Kitap okumayı kesinlikle bunlara tercih etmektedir. Yine de sonunda yapımında oğlu Richie'nin de kendisine yardım edeceği bir doğum günü pastası hazırlamak için kendini alt kata inmeye zorlar.

"Ona zaman zaman bir dişi devin penceresinin önünde serenat yapan bir fareyi anımsatıyordu." (Laura'nın oğlunun kendisine duyduğu aşikar aşkı tarif edişi.)

"... zafer, nakarat ve yukarda bir yerlerdeki uçağın söylediği o garip yüksek perde şarkı, işte onun sevdikleri bunlardı; Haziran'da tam da bu zamanda, Londra." (Laura'nın Woolf'un "Bayan Dalloway'inden hatırladığı bir pasaj.)

Bayan Dalloway

Roman, çiçekçi dükkanını kucak dolusu çiçek alarak ardında bırakan ve yol üzeri Richard'ın evine uğrayan Clarissa'ya geri döner. Richard'ın evine doğru yürürken gözleri, yolda gördüğü bir film çekimine bir film yıldızı görme umudu ile takılır ve duraksar. Yıldızı göremeden, içindeki bu sıradan dürtüden utanarak orayı terkeder. Clarissa Richard ve kendisinin genç yetişkinler olarak bir zamanlar cirit attıkları semte gelir. Clarissa'nın geçmişte, zaten Louis ile bir birlikteliği olduğu hissettirilen Richard ile romantik bir ilişkiye girişmiş olduğu romanın bu bölümünde ima edilir. Clarissa, birlikteliklerine devam edebilselerdi hayatın nasıl olabileceğini merak eder. Richard'ın yaşadığı apartmanı ölüm ve çürüme ile özdeşleştirmektedir. Apartmana girer.

Richard Clarissa'yı "Bayan Dalloway"e ithafen "Bayan D" diyerek karşılar. Aslında bunu ortak ilk isimlerine atfen yapmaktadır ama adeta ortak kaderlerini de sezer gibi bir hali vardır. Hastalığının ilerleme safhalarında, en yakın arkadaşı olan Clarissa onun adeta koruyucu meleği gibi olmuştur. Richard, AIDS'e yakalandıktan sonra ortaya çıkan ve Clarissa ile yaşadığını iddia ettiği ama kadına akıl hastalığı gibi görünen asılsız diyaloglar yaşamaktadır. Clarissa günlük hayatın içinde yuvarlanıp giderken, Richard'ın hastalığı evinin temizliğini ve yaşam enerjisini giderek emer gibidir. Clarissa Richard'ın yaşamı ile ilgili detaylar hakkında titizlenirken o sadece geri çekilmektedir. Clarissa'nın kendi şerefine düzenlediği parti ile onun kadar ilgilenmiyor gözükmektedir. Nihayet Clarissa, öğleden sonra onun parti için hazırlanmasına yardım edeceğini söyleyerek evden ayrılır.

Bayan Woolf

Bu arada, Virgina "Bayan Dalloway"in girişini yazmaya başlayalı iki saat geçmiştir. Yaptığı işin sanatsallığından duyduğu kuşkuyu yansıtırcasına o günlük yeterince yazdığını düşünür ve eğer yazmayı bırakmazsa, kırılgan dengesi yeniden bozulacak ve adına "başağrısı" demeyi tercih ettiği işkenceye sıra gelecektir. Kocasının içine bir baskı makinesi oturttuğu ve ilk iş olarak Hogart Press adı altında Sigmund Freud 'un çalışmalarının İngilizcesini ve şair T.S.Eliot'un şiirlerini bastığı baskı odasına gider. Leonard ve asistanı Ralph odada çalışmaktadırlar. Ralph'ın tavırlarından, sürekli "imkansızı talep eden" kocasının onu, yaptığını beğenmediği bir şey için haşlamış olduğunu sezer. Virgina onlara yürüyüşe çıkacağını ve döndüğünde yeniden çalışmaya girişeceğini söyler.

"Parke taşlarının üzerinde parlayarak yüzen, akışkan ama yine de bir denizanası gibi bütüncül, gümüşi-beyaz o kütleyi görecekti muhtemelen yine Leonard ile alanda yürürlerken. "O nedir" diye soracaktı ona Leonard. "O benim başağrım" diye yanıtlayacaktı, "lütfen görmezden gel." (Virginia aklî rahatsızlığının yapışkan doğasını tasvir ederken.)

"Endişeler içinde, o günlük çalışma kapasitesini doldurduğunu düşünür. Her zaman bir şüphesi vardır. Acaba bir saat daha mı çalışsaydı? Makul mü davranıyor yoksa yaptığı tembellik mi? Makul, diye kendisine telkin eder, ve buna neredeyse inanır." (Virginia)

"Gerçek, soğukkanlılıkla, tıknazca ve bir okul müdiresi griliğinde bu iki adamın arasında oturuyor işte, diye düşünür." (Virginia, dikkatsiz Ralph'in mi yoksa "dahi ve yorulmaz" Leonard'ın mı işe yaklaşımının bu iki adamın arasındaki sürtüşmeye yol açtığı üzerinde düşünürken.)

Bayan Brown

Virginia Woolf'un tasviri gibi, Laura Brown da benzer bir yaratım işine soyunur: Dan'in doğumgünü pastasını hazırlamak. Richie de ona yardım etmektedir ve Laura oğluna karşı duyduğu yoğun sevgi ve kızgınlık duyguları arasında gidip gelmektedir. Laura umutsuzca hayatta bir anne ve bir eş olmaktan başka hiçbirşey istememeyi diler ve kek pişirmenin ve hayatta payına düşenin, tıpkı yazmanın Virginia'nın sanatı olduğu gibi, kendi sanatı olduğunu düşünür.

"Umudunu yitirmeyecekti. Kaybolan fırsatları, keşfedilmemiş yetenekleri (hiç yeteneği olmasa ne olurdu ki sanki?) uğruna yas tutmayacaktı. Kendini kocasına, oğluna, evine ve görevlerine adamaya devam edecekti. Yoldaki bu ikinci çocuğu arzulayacaktı." (Bölüm sonunda Laura'nın düşünceleri.)

Bayan Woolf

Virginia Woolf bir yandan romanı için fikirler üretmeye çalışırken bir yandan da yürüyüş yapmaktadır. Virginia çoktan Clarissa Dalloway'in intihar edeceğine inanmıştır, şimdi ise Bayan Dalloway için yaşamış olması gereken gerçek bir aşk öyküsü planlamaktadır; kocasıyla değil, ama Clarissa'nın genç kızlığında tanıdığı biriyle. Başka bir kıza duyduğu aşk, dışarıda toplum ve ailesi tarafından onun adına hazırlanan ve önüne serilen kaderinden korkmadığı zamanlarının temsilcisi olacaktır. Virgina Clarissa için, orta yaşı az biraz geçince, tıpkı kendi hayatında yaşadığı ama mütemadiyen bastırdığı gibi, son derece ehemmiyetsiz bir olay üzerine gerçekleştireceği bir intihar tasarlar. Virgina Richmond'da yürüyüşünü yaparken Bayan Dalloway'in orta yaşlarında yaşadığı çürümenin, kendisinin Londra'da canlı ve hayat dolu iken taşra Richmond'unda beter halde tutsak hissetmesine ne kadar da paralel olduğunu düşünür. Londra'da iken akıl hastalığına çok daha yakın olduğunun, yine de buna rağmen Londra'da olup "kafayı sıyırmayı", Richmond'da hayatı hiçe sayarak yaşamaya (ve böylece de hayatını uzatmaya) bin kez tercih edeceğinin farkındadır.

Virgina eve döndüğünde, tıpkı önceki bölümdeki Laura gibi, adeta kendini "oynadığını", ve kendini temsil eden bu rolün tam bir zorlama ve oyungücü talep ettiğini hisseder. Bu oyunu kendini ve diğerlerini "delirmediğine" inandırmak ve böylece Leonard'ı yeniden Londra'ya dönmelerine ikna etmek üzere oynamaktadır. Virgina, kendisi gibi duyup düşünen kadınlar için böyle bir rolü her zaman oynama zorunluluğu olduğunu anlar. Oyununun kontrolünü elinde hissederek aşçısı Nelly ile öğle yemeği hakkında konuşmaya gider. Ancak Nelly, "nihayetinde Virginia'ya ait" bu evin günlük işlerini yürütürken yaşadıkları hakkında yaptığı ufak tefek şikayetleri ve imalı talepleri ile Virgina'yı bunaltır. Nelly, vücudunda tek bir evkadını kemiği bile taşımayan Virginia ile adeta buyurgan bir yarış içerisinde gibidir. Virgina, başkarakteri Bayan Dalloway'i kendisinde hiç bulunmayan bir yetenekle, hizmetkarlarla başa çıkabilme yeteneği ile donatmaya karar verir.

"Yazar olan oydu; Leonard, Nelly, Ralph ve tüm diğerleri okuyuculardı. Yazdığı roman ise bir zamanlar hasta olan ancak şimdi iyileşmiş, mevsimi Londra'da karşılamaya hazırlanan, sakin, zeki ancak acı verici kırılganlıkta hassasiyetleri olan bir kadına dairdi. (Virginia Woolf'u "oynamaya" hazırlanan Virgina Woolf'un kendisini tarifi.)

"Erkekler milletlerin manevralarını doğrulukla ve tutkuyla yazmak konusunda kendilerini kutlayabilirler, savaşın ve Tanrı'yı aramanın muhteşem edebiyatın tek konusu olduğuna inanabilirlerdi; ancak erkeklerin bu sağlam duruşları tedbirsizce peşinden sürüklendikleri yanlış bir inanç uğruna bir tepetaklak olabilseydi, İngiliz edebiyatının çehresi önemli ölçüde değişebilirdi." (Virginia)

"Taktik Clarissa'nın küçültülmüş ama son derece gerçek olan umutsuzluğunun hakkını teslim edebilmekti, öyle ki okuyucu onun ev hayatı bozgunlarının bir generalin kaybettiği savaşlar kadar yıkıcı etkileri olduğuna ikna olabilsin." (Virginia "Bayan Dalloway'i nasıl yazması gerektiği üzerinde düşünürken.)

"Tere çorbası var. Bir de etli börek. Sarı armutlarla da puding yapayım diye düşündüm, tabi siz daha afili bir şey arzu etmezseniz." Alın işte, tüm meydan okuyuş yerle yeksan. Tabi siz daha afili bir şey arzu etmezseniz. Muzaffer Amazon savaşçısı, öldürüp kürklerini üzerine giyindiği hayvanlara sarılı vaziyette nehrin kenarında durur, kraliçenin altın ayakkabılarının önüne bir armut firlatır ve "İşte size getirdiğim budur. Tabi siz daha afili bir şey arzu etmezseniz." der."

"...armutları sunarak Nelly güçlü olduğunu, sırlardan haberdar olduğunu, halkının refahı için birşeyler yapacaklarına kendi odalarına kapanıp kendi problemleri ile uğraşan kraliçelerin paylarına düşene razı gelmeleri gerektiğini Virginia'ya hatırlatıyordu."

Bayan Dalloway

Clarissa Vaughn Richard'ın evinden ayrılıp yürüyerek kendi evine gelir. Bir televizyon yapımcısı olan partneri Sally bir film yıldızı ile öğle yemeği yemek için dışarıya çıkmak üzeredir. Yalnız kalan Clarissa aniden onu rıhtıma bağlayan halatları çözülmüş gibi hisseder. Hayatında en canlı ve herşeyi yapabilirmişçesine muktedir hissettiği zamanlara kıyasla, en yakın arkadaşı Richard'ın yaklaşan ölümü karşısında sahip olduğu bu ev ve onun kendisine sunduğu olanaklar çok önemsiz ve saçmaymış gibi hisseder. Onun evi de tıpkı Richard'ınki gibi bir "ölüm diyarı"dır aslında. Cunningham'ın romanındaki diğer karakterler gibi o da sahip olduğu yaşamının değerinin ve bunun sürebilme ihtimali olan özlenen bir yaşama karşı bir pazarlık olup olmadığının sorgulamasını yapar. Bu duyguyu giderek daha derinden hisseder. Sonucunda vardığı noktada ise Clarissa, yaşamının kendisine ait olduğunu ve başka türlü olmasını aslında istemediğini farketmenin hayalkırıklığını, bunun getirdiği rahatlamayla beraber yaşar. Vardığı bu sonucu teyid edercesine Richard için vereceği parti fikrine sarılır ve hazırlıklara başlar.

Clarissa parti için hazırlık yaparken bir yandan da Sally'nin öğle yemeğine çıktığı, eşcinsel olduğu yakınlarda duyulan şu B sınıfı filmlerin başrol oyuncusunu aklından geçirir. Bu düşünce akışı Clarissa'yı neden onun da yemeğe davetli olmadığı ve yaşamının önemi üzerinde sözkonusu kısır döngüsel düşüncelerine tekrar yönlendirir. Düşüncelerinde o sadece sevgilisinin karısıdır. Clarissa mutfak evyesinde almış olduğu güllerin saplarını keserken şu anda içinde yaşadığı an için şükran hissetmeye çalışır. Herşeyin, ama herşeyin gözüne olabilir göründüğü zamanları, onsekiz yaşındayken Richard ve Louis ile tatile çıktıkları zamanı düşünür. Woolf'un Clarissa Dalloway'inin gençken öptüğü kıza karşılık Richard'ı öpmeyi hayal eder. Clarissa Vaughn evyede güllerin saplarını keserken, Richard ve Louis ile çıktığı o tatil ve o tatili beraber geçirdikleri o ev olmamış olsaydı, içinde bulunduğu şu an dahil yaşanmış olan pekçok olayın hiç gerçekleşmemiş olacağını farkeder. Kendisini, Richard'la yatmanın Louis'i aldatmak sayılamayacağını, 1960'ların vitesi boşalmış özgürlük zamanlarında yaşadıklarını ve Louis'in her şeyin farkında olduğunu kendisine mırıldanırken yakalar. Richard ile ilişkisine devam etmek isteseydi ne olurdu diye merak eder. "İhanetlerle ve büyük savaşlarla dolu olan o diğer yaşamı, arkadaşlığın üzerine dağlarcasına bir derinlikle yayılan ve onlara mezara dek eşlik edecek kadar engin ve süreğen bir aşkı hayal eder. Edebiyat kadar muktedir ve tehlikeli bir yaşamı olabilirdi diye düşünür." "Ya da, belki de değil" diye tekrar geçirir aklından Clarissa. Bir zamanlar genç olmanın anısına eşdeğer hiçbirşey olmadığını farkeder. Alacakaranlıkta, bir göl kenarında Richard ile ilk kez öpüştüğü anı hatırlar. "Mutluluğun başlangıcı gibi görünüyordu, ve Clarissa üzerinden otuz yıl geçmiş olmasına rağmen, onun mutluluk "olduğunu" farketmenin şokunu yaşıyordu. Şimdi artık biliyordu ki, zaman o zamandı, o anda ve orada... Ve bir başkası daha da olmamıştı."

"Tüm kederinin ve yalnızlığının, dayandığı bu çatırdayan koca iskelenin, yıllardır bu evde ve bu nesneler arasında sanki yaşıyormuş gibi yapmaya çalışmasından kaynaklandığı artık ona görünür olmaya başlamıştı." (Clarissa sahip olduğu hayattan kaçış olasılığı üzerinde düşünürken.)

" "Ben sıradanım, sonsuz bir sıradanlıktayım" " diye düşünür."

"Aşka ulaşmak sözkonusu olduğunda imkansızca kaderci bir şekilde, güvenliğin uğruna kendin için yarattığın ülkede kendi vatandaşlığını gönüllü ilan ettin sen. Sonuçta ise, sadece bir limandan ötekine yelken açıp durdun."

"Mutluluğun başlangıcı gibi görünüyordu, ve Clarissa üzerinden otuz yıl geçmiş olmasına rağmen, onun mutluluk "olduğunu" farketmenin şokunu yaşıyordu; tüm deneyimin beraber yapılan bir yürüyüşte, bir öpüşte ve de paylaşımın basit bir akşam yemeğinde ya da ortak okunan bir kitapta yatmasının şokunu. Clarissa'nın aklında, otuz yılı aşkın bir zaman sonra bile hiç sönmeden yer alanlar, alacakaranlıkta bir avuç ölmüş otun üzerinde verilmiş bir buse ve sivrisineklerin pike yaptığı bir gölün etrafında yapılmış bir akşam yürüyüşü idi. O ana dair özel bir mükemmeliyet aslında hala baki idi, sahiden de mükemmeldi çünkü o zamanlar daha bile fazlasını vaadetmek son derece doğru hatta mükemmel gelmişti. Ve bir başkası daha da olmamıştı."

Bayan Brown

Laura'nın keki artık pişmiştir ama o hala mutlu değildir. Umduğundan bile daha mutsuzdur. Yaptığı keke, büyük bir sanat eseri üzerinde çalışan bir sanatçı kadar derin ve çaresiz umutlar yüklemiş, ama kendi algısına göre mağlup olmuştur. Laura günün geri kalan kısmında kendini oyalamanın yolunu bulur: Dan için verilecek partiyi hazırlamak. Dan'in onun hazırlayacağı herhangi birşey karşısında mutlu olacağını bilmektedir. Bu onu hafifçe kızdırır. Farkeder ki kocasının mutluluğu, burada, bu evde, kendisinin sadece onun mutluluğu ve varlığı üzerinde düşünürken varolmasının üzerine kuruludur. Kendisine bunun hiç de kötü birşey olmadığını ve sadece kapris yaptığını telkin etmeye çalışır ama birden Virgina Woolf'un iki cep dolusu taş ile nehire doğru yürüyen hayali ile sarsılır. Bir diğer "umutsuz evkadını" ile kurulan bu psişik iletişim, arka kapıdaki taklama ile sonlanır.

Gelen Laura'nın komşusu Kitty'dir. Laura panik içinde ve heyecanlıdır. Kitty'yi görmek istemektedir ama hazırlıksız yakalanmıştır, çok fazla bir "kederli kadın" görünümünde olduğunu düşünmektedir. Yine de Kitty'yi içeriye buyur eder. Onun savaş sonrası yaratılmış bu kasıtlı evcilleştirmeye çok da fazla çaba harcamadan uyum sağlayan bir hali vardır; hatta sanki bunun için yaratılmış gibidir. Kitty tam da Laura'nın ürktüğü gibi onun kek yapmak konusundaki amatör çabalarını farkeder. Böylece Laura bu dayatılmış evcil hayata hiç de uygun olmadığını ve bu duruma kayıtsız da kalamadığını farkeder; iki dünya arasında sıkışıp kalmıştır. Yine de Kitty'nin görünürdeki özgüveninin ima ettiği o mükemmel dünyaya sahip olmadığını da farkeder. Örneğin, çocuk sahibi olmaya yönelik arzusuna rağmen Kitty bu konuda kısır kalmıştır. Öte yandan bu evcil fanusta Laura'nın uzmanlaştığı tek şey ise hamile kalıyor olmak gibidir.

İki kadın kahvelerini yudumlarken Kitty birkaç günlüğüne hastanede kalması gerektiğini itiraf eder ve Laura'dan köpeği ile ilgilenmesini ister. Adeta kaçamak bir şekilde Laura'ya problemin, belki de kısırlığının sebebi olacak şekilde, rahiminde olduğunu söyler. Laura Kitty'yi teselli etmek için ona sarılır. Bunu yaparken bir yandan da bir erkek olmanın ne demek olabileceğini düşünür ve Kitty'nin kocası Ray'i kıskanır. İki kadın da yaşadıkları ana ve birbirlerine yaslanmaya teslim olurlar. Laura Kitty'nin alnını öpmektedir, neden sonra Kitty başını kaldırır ve iki kadın birbirlerini dudakları ile öpmeye başlarlar."

İlk geri çekilen Kitty olur ve Laura bir panik şokuna uğrar. Sanki bu muazzam gelişmedeki avcı rolü ona verilmiş ve ikisi sessizce bunun böyleliğini kabul etmiş gibi hisseder. Aynı zamanda oğlu Richie'nin olup bitenleri seyretmiş olduğunu da farkeder. Ne ki Kitty çoktan kapıya yönelmiştir ve anlık varlığı geçip gitmek üzeredir. Öpücükle ilgili hiçbirşey söylenmez, Laura'nın yardım taleplerini kibarca savuşturup evden ayrılır. Laura'nın yaşayışı sarsılmıştır. Bu tıpkı bir Virginia Woolf romanı gibidir, yani çok fazladır. Bildiği dünyaya geri dönebilmek üzere oğluna tekrar ilgi gösterir ve hiç tereddütsüz taze pişmiş kekini çöpe yollar. Yeni ve daha iyi bir kek yapacaktır.

"Neden ne verirse versin, ama ne verirse versin hep aynı şaşmaz tepkiyi aldığını merak etmektedir. Zaten sahip olduğu herhangi birşeyin ötesinde sahiden acaba hiç bir şey istemekte midir? Bunun bir erdem olduğunu kendisine hatırlatır." (Laura kocasının insafsız kanaatkarlığı üzerinde düşünürken.)

"Keki tam bir fiyaskoydu ama o yine de seviliyordu. "Hediyelerimin kabul edileceği şekilde, yani iyi niyetle verildikleri için, varoldukları için, ekilenin biçildiği bir dünyanın parçası oldukları için, yani birşekilde seviliyorum işte" diye düşündü." (Laura)

"Onunla neden evlenmişti? Aşk yüzünden. Suçluluk yüzünden; yalnız kalma korkusu yüzünden; vatanseverlik yüzünden." (Laura kocası ile evlenmesinin karmaşık nedenlerini sorgularken.)

"Görünüşe göre soru sessizce sorulmuş ve sessizce de yanıtlanmıştı. İkisi de ısdırap çekmiş ve kutsanmıştı, gizli sırlarla dolu, her anı yakalamak için çabalamaktaydı. Her ikisi de birisini oynuyordu. Usanmış, abluka altına alınmışlardı; omuzlarında muazzam birer yük vardı." (Laura ve Kitty mutfakta sarılırken.)

Bayan Woolf

Virginia Leonard ve Ralph'a basım işinde yardım ederken bir hizmetçi Virginia'nın kız kardeşinin geldiğini haber verir. Vanessa, Virginia'nın kardeşi, birbuçuk saat erken gelmiştir. Leonard bu nedenle basım işine ara vermek istemez ve Virginia Vanessa'yı tek başına karşılar. Virginia ve Vanessa bahçeye çıkarlar, Vanessa'nın çocukları orada ölmek üzere olan bir kuş bulur. Vanessa, tıpkı Bayan Brown'ın kısa hikayesindeki Kitty'yi yansıtmaktadır; ister hizmetçiler, ister çocuklar olsun, hayatın bu detayları ile fazla çaba harcamadan başa çıkabilen bir rekabet gücüne sahiptir. Onun bu rekabet gücü, hayatın kendi payına düşen kısmındaki kendi biçimsizliğini Virginia'nın adeta gözüne sokar. Vanessa'nın çocuklarını seyrederken Virginia, hayatta gerçek başarının kendisinin yaptığı gibi onu anlatmayı deney(im)lemek değil, tıpkı kızkardeşinin başarmış olduğu gibi, çocuklar dünyaya getirip yetiştirmek olduğuna kani olur. Böyle bir toplumda ise Virginia'ya yer yoktur.

Çocukların bulduğu kuş ölür ve çocuklar, büyüklerinin de yardımıyla bir cenaze düzenler. Virginia cenaze ile kendisi ile beraber küçük kız yeğeninin, muhtemelen kadınların arkasından kıkırdayan diğer erkek yeğenlerine kıyasla çok daha ilgili olduğunun farkındadır. Virginia ölü kuşa adeta imrenerek uzun uzun bakarken birden keşfeder: onun karakteri, Clarissa Dalloway, kendisi gibi değildir ve intihar etmeyecektir. Tıpkı ölü kuşun üzerinde yattığı o cenaze yatağı gibi, Clarissa da Virginia'ya soğuk, şefkatsiz hatta adeta budalaca gelmektedir. Bu nedenle Clarissa, Virginia'nın intihar ettireceği karaktere de aynı şekilde bu ölü yatağını temsil ediyor olacaktır.

"Virginia bu mütevazı çalı-çırpı ve çiçek çemberine, bu çılgın ölü yatağına umulmadık bir zevk içinde bakıyordu. Ölü yatağının üzerine kendisi yatmak isterdi. (Bir kuşun cenazesinin aniden Virginia'nın ölümü arzulamasına neden olmasının tarifi)

"Virginia gülden çemberler arasında yatan ölü kuştan ayrılmamak için biraz daha oyalandı. Bu çemberler bir çeşit şapka olabilirdi. Bu, süslü kadın şapkaları ve ölüm arasındaki kayıp bağlantı olabilirdi." (Virginia yaşamın getirdikleri içindeki sıradanlığı ve enginliği ironik bir yaklaşımla algılarken.)

Bayan Dalloway

Clarissa bir yandan Richard'ın partisinin hazırlıklarına devam eder, diğer yandan muhtemel sıradanlığına rağmen ona mükemmel bir armağan sunacağını düşünürken, Richard'ın eski sevgilisi Louis onu ziyarete gelir. Bu ziyaret diğer hikayede yer alan Kitty'nin Laura'yı ziyaretinin yansımasıdır. Bu ziyaret Clarissa'yı altüst ve hatta iptal eder; tıpkı Kitty'nin Laura'yı ve Vanessa'nın Virginia'yı ettiği gibi.

"Saatler"deki Karakterler

1923

* Virginia Woolf
* Leonard Woolf, Virginia'nın kocası
* Vanessa Bell, Virginia'nın kızkardeşi
* Nelly, Virginia ve Leonard'ın aşçısı

1949

* Laura Brown
* Dan Brown, Laura'nın kocası
* Richie Brown, Laura'nın oğlu
* Kitty, Laura'nın komşusu

1999

* Clarissa Vaughn
* Sally, Clarissa'nın sevgilisi
* Richard Brown, Clarissa'nın arkadaşı, Laura Brown'ın oğlu
* Louis, Richard'ın eski sevgilisi, Richard ve Clarissa'nın arkadaşı
* Julia, Clarissa'nın kızı
* Mary Krull, Julia'nın arkadaşı

Romanda İşlenen Ana Temalar

"Saatler" lezbiyenlikleri veya biseksüellikleri sorgulanabilir üç kuşak kadının hikayesiyle ilgilidir. Bu marjinal karakterler aynı zamanda değişik cinsel yönelimler sergilerler. Virjinia Woolf'un kadınlarla ilişkileri olduğu bilinmektedir, Laura Brown komşusu Kitty'i mutfakta öper, ve Clarissa Vaughn evveliyatında Richard ile bir deneme yaşamış olmasına rağmen Sally ile bir lezbiyen ilişki içindedir.

Roman bir yere kadar müteakip bu üç kuşağın bireylerinin cinselliklerini topluma ve hatta kendilerine cesurca ifade edebilme özgürlüklerini sorgulamaktadır. Öyle ki, Virginia Woolf ve Laura Brown karakterleri için sınırları belli bir cinsellik tarifi vermek oldukça güçtür. Yazarı Michael Cunningham'ın da dediği gibi, bu karakterler zamanlarından daha ilerki tarihlerde doğmuş olsalardı lezbiyen olabilirlerdi. Ancak bu Virginia ve Laura için, onların zamanında bir cinsel tercih özgürlüğü kavramı olsaydı bile, yine de son derece zordur. Böyle bir durum homoseksüelliğin çoğunlukla yasadışı olduğu, hastalık kabul edilip tedavi edilmeye, en azından terapi altına alınmaya çalışıldığı, kısaca bireylerinin büyük çoğunluğu tarafından kaçınılan ve kabul edilemez bir cinsel eğilim olarak kabul edildiği toplumlarda son derece aşırı sonuçlara sebep olurdu. Katlanılması çok zor olan bu durumun anlaşılabilmesi karakterlerin, özellikle Laura Brown'un gizliden gizliye çektiği ısdırabı net olarak açıklanabilir kılmaktadır. Bu anlayış olmaksızın Laura'yı bir nankör ya da bir yıldız kaprisinde algılamak pekala mümkündür, ki Virginia Woolf'un "Bayan Dalloway"i ilk basıldığında okurların çoğu da Bayan Dalloway'i aynen bu şekilde algılamışlardır.

Kitap, muhtemelen "homoseksüel karakterler"e değil de "homoseksüel olduğu düşündürülen karakterler"e sahip olduğu için, homoseksüellik üzerine yazılan çoğu romana kıyasla daha ılımlı bulunmuştur.

Akıl Hastalığı

Cunningham'ın romanı bir yere kadar, algılanan aklî rahatsızlığın aslında bakış açısının meşru bir ifadesi olduğunu ileri sürer. Aklıselim olma durumunun aslında bir bakış açısı meselesi olması fikri, Virginia Woolf'un başkalarının (hatta kendisinin bile) onu aklıselim algılaması için gerçek kendisini sansürlemesi girişiminde görülebilir; Cunningham'ın modern çözümlemesi Virginia'nın bu aklî durumunu bir hastalık olarak algılamaktan çok uzaktır.

"Yıllar içinde öğrenmişti ki aklıselimiyet denen şeyin içinde biraz da kişinin kendisinin olması gerekiyordu; her zaman ille de kocasının ya da hizmetçilerinin değil ama önce ve asıl önemlisi olarak insanın kendi iyiliği için. (Virginia Woolf)

"Richard'ın evine doğru yürürken Clarissa Vaughn Meryl Streep'i gördüğünü sanır."

Gerçekte ise Meryl Streep, Stephen Daldry'nin bu romandan uyarladığı "Saatler" filminde Clarissa Vaughn'ı canlandırmıştır.

Notlar

Bu yazıdaki tüm yorumlar Michael Cunningham'ın Fourth Estate (İngiltere) Yayınevinden çıkan "Saatler" romanının 1999 baskısına binaen yapılmıştır.


Kaynak: The Hours (novel - Wikipedia, the free encyclopedia) / (Çevirimdir)

Tökezlemişliğim 2. basamaktan geliyor