Şeriat yönetimi diyebileceğimiz bir yönetim tarzı Hz. Peygamber zamanında gerçekleşti. Daha sonra gelenler, (Dört halife Devri) hazır kurulu düzeni dahi devam ettirmekte zorlandılar. Dört halife de sıradan kişiler değillerdi. Buna rağmen sıkıntılar önlenmedi, kan döküldü. İslâm adına bir fikir yürütebilmek için bazı dönemlerde meydana gelmiş olaylar konu edilebilir. Fakat islâm tarihinin sadece bir dönemine bakarak, tümü hakkında karar vermek ne derce doğrudur ?

İslâm, kişi vicdanında yer edip insani biçimde davranışa dönüşmeden söylenecek her söz,- ki, isterse İslâm adına konuşulmuş olsun- lâf-ı güzâf tır. Güçlü kim ise onun borusunu öttüren, kişisel menfaatleri doğrultusunda savunduğu presipleri ayaklar altına alabilen, sakalının her telinde onlarca şeytanın cirit attığı kimi "Hacı-hoca" takımı ile ne şeriat olur, ne de olana şeriat denir.

Bu sebeple ilk yazımda," özgürlüklein mümkün olabildiğince kullanıldığı bir demokrasi herkes için en iyisidir" dedim. Ayrıca İslâma inanmayanların islâmi bir yönetim tarzını kabullenmelerini beklemek de abesle iştigâl olacaktır. Bu insanların tereddütlerini, endişelerini ve karşı çıkışlarını anlamamak için ya ebleh, ya da menfaat ilişkileri il bağlanarak "Gözlerimi kaparım, vazifemi yaparım" türü bir zihniyetin sahibi olmak gerekir.

Yapmaya çalıştığım yorumdan değişik sonuçlar çıkarılabilir. Fakat ben orada bir hususa vurgu yaptım. Dini sahada özgürlüklerin artırılması, kimi insanlara geniş bir hareket alanı sağlamaz. Tersine bu alan daralır. İnandığı gibi yaşama noktasına gelebilmiş, eğitim desteğiyle aydınlatılmış insanların, kendilerine inanç hürriyeti sağlayan devletleri ile bir hesapları olmayacaktır.

Ahlaki temeli sağlam olmayan bir toplum, -ruhunda arta kalmış barbarlık duygusunun da tesiriyle- soyguncularına karşı hayranlık duyar.
Andre Maurois