Aklımızı kullanmayı, düşünme ve sorgulamayı öğrenene kadar sosyo-kültürel ve siyasi tercihlerimizden dolayı suçlanamayız. Ama aklımızı kullanmayı öğrendikten sonra tüm sorumluluk bizdedir. Çevre şartları veya "Mahalle baskısı" gibi yaklaşımlar bir "Geyik-ül muhabbet" düzeyinden ileri gitmez.

Fakat herkes kendi zaviyasinden "Akıllı" olduğunu ve aklını doğru kullandığını düşünmektedir. Her şey izâfimidir, Peygamberlerin getirdikleri mutlak doğrumudur, yoksa bu güne kadar keşfedilememiş bir "Mutlak doğru" mu vardır, bu noktalar da anlaşabilmek mümkün görünmüyor.

Koskoca bir alemi, kehkeşenlardan atomlara kadar beş duyumuz ve aklımızla algılayabildiğimizi düşünmek ve tüm fikir ve medeniyetimizi bu düşünce üzerine binâ etmek bizim için yeterli görünebilir de, acaba gerçek öyle mi ?

Ya da gerçek denilen şey, sadece akıl veya beş duyumuz ile kavrayabildiklerimiz ise; bunların dışında kalanları gerçek olarak görmüyorsak, kendimizi bu muazzam kâinatın merkezi/ölçüsü addetmiş olmuyormuyuz ?

İnsanı parantez içine alarak gelişen her sistem, çökmeye mahkûmdur.