Şimdi, eğer böyle bir dayak ortaya çıkarsa neler söylenilebilir, bakalım. Örneğin şu olabilir mi : "Böyle bir şey İslam kültürü'ne ait değildir; birkaç 'kendini bilmez'in yaptığı İslam'a maledilemez" Varsayalım ki, İslam Tanrı'nın dini. Şimdi, dayağın sorumlusu kim? Tanrı mı? Ama aramızda yaşayıp dayak atan bir özne yok burada. İslam mı? Örneğin Kur'an ve İslam peygamberi Muhammed mi? Kur'an bir kitap ve "peygamber" de öldü. Ya kültür? Kültür'ün belirli öğeleri "özneleşe"bilir; insan vücudunda somutlaşabilir. Kültür'ün ikiyüzü varsa "ikiyüzlülüğü" varsa ve biri hoşgörü, diğeri şiddet ise; bu kültürle eğitilmiş insanlar pekala şiddet tarafına da yönelebilir. Din, özünde dogmatik bir yapıya sahiptir ve her dinin kültürü inanan doğru insanlar ile inanmayan yanlış insanlar üzerine insanlara eğitim verecektir. Bu eğitim "inanmayan" olarak belirlediğine hakareti ve fiziksel şiddeti de içerir: Bu aklın gereğidir. Böyle olaylar, Türkiye'de ilk kez yaşanmıyor; böyle olaylar başka İslam kültürü ile (veya başka bir dinin kültürü ile) yoğrulmuş ülkelerde de yaşanıyor. Böyle olaylar dinlerin tarihine koşut olarak her çağda, her falan özel koşulun falan özel koşulunda yaşanıyor -sabit olan ise dinsel kültür, sabit olan ise din. Ve tüm tarihe bakın: Din, şiddeti içerir; din, şiddeti tümüyle olumsuzlayamaz. Ve tekrar: Din, inananı ve inanmayanı belirler; ve kötü olanı (inanmayanı) olumsuzlar. Oruç, Tanrı'nın emri olduğunda oruç tutmamak olumsuzlanmıştır. Kimi oruç tutmayanı dövmez, ona kötü bir bakış bile fırlatmaz; ama oruç tutmamak Tanrı'nın emri dışında hareket etmekse -uslamlama böyle kurulmuşsa- kimi de onu Tanrı'nın emrine saygısızlık, Tanrı'nın emirlerine uyanlara saygısızlık diye anlayacak -ve tüm tarihte olduğu gibi şiddet de dinsel kültüre dahil, din kültüründen gelen bir şey olarak yürümeye devam edecektir. İşin bir tarafında Mevlana vardır, kabul! Ama işin öbür tarafı da vardır ve çelişik de görünse İş, aynı iştir: Farklı yüzleri de olsa tek bir şeydir: Din'dir.