Sartre, ilk elden Freudun "bilinç altı" öğretisini reddeder.
O'nun için deneyle kanıtlanamayacak olgular, algı yoluyla tarif edilecek "şeyler" varlıktan öncedir...Bunlar bir bütün halinde dünyada vardır ama bu bütünlüğü "anlamlı" hale getirecek ya da var edecek yine insan'dır. Mesela dağdaki kül örneğinden yola çıkarsak, daha önce orada ateş yakıldığını bilen insan bunu var edecektir... Ontolojik açıdan algıyı, duyumu ya da güdüyü varlıktan önceye koyar Sartre, hiçtir; onları manalı hale varlık sokacaktır. Hume'nin "boş levhası"na benzer bir varlık-özlük hiyerarşisini burada ben kabul etmiyorum, insan doğduğunda da kalıtsal olarak bir bilgi birikimiyle doğar, içdürtüler bunu açıklamakta -bencesi- sağır kalır...Bilincin şeffaflığından doğan tanıtlayamadığı aksaklıklardan biridir bu kanımca.

Değil, elbette. Ama İlk İdrak'ta da verdiğim örnekteki gibi, burjuva ya da memur ve yahut komünist olmayı insan "seçer". Sartre bu seçimlerimizin özgürleştirdiği insanlarız der. Burada benim de katılmadığım husus; seçimlerin içe kapalı bir sistemle işlemesidir. Sartre bilinci nesnelere karşı aktif bir infilak olarak görüyor oysa ben öznenin de "şey"lerden etkilendiğini, ve insanın özünü -salt- kendinin oluşturamayacağını düşünüyorum. Aynı hakikat belki de sonsuz binomla ifade edilebilir. Ama Sartre'nin idealizme düşmeksizin varlığını insanın kendi belirlediği iddiası da sanıyorum Nietzsche'nin üst insanını tartışmamıza kadar varacaktır; farkındalığı yüksek insan ancak böylesi bir "özgürlük" alanı açabilmiştir kendisine...Trajik bir hata değilse de, edebiyatçı olmasından kaynaklı idealist bir hata, eksikliktir demek daha doğru olur. Lakin son söyleşisinde de belirttiği gibi Sartre'nin tek emeli gelecektekilerin onun fikirlerini geliştirmesi ve ilerletmesiydi.

Hayır, ben yalnızca meraklıyım diyebilirim ve yazıyla kendini ifade etmek aslında daha uzun derinlikli çalışma gerektirir, acelemiz yok...

Not: Sisifos Söylencesi Camus'undur, düzeltiyorum..