İnsanlık tarihindeki değişimin nicel olarak da nitel olarak da en çok maddi, daha açık bir deyişle hayvani, tensel olan yanımıza ilişkin değişime çok fazla rastlıyoruz. Teknolojinin temeli de buna dayanmakla kalmıyor, hala yukarıdaki türden maddi sorunları halletmede başarılıyız. İlerlemede bu bağlamda daha çok. Ama ahlaki ilerlemeye katkı olacak açılımlar da Tarih'te görülebiliyor, her ne kadar yaşama soyut kalsalar da. Örneğin Hegel, Modern Avrupa'da birey-kişi kavramının varolduğunu bireyin-kişinin özgürlüğünden sözedilebildiğini, ne denli Akılcı, ne denli muhteşem bir uygarlık olsa da Antik yunanlıların ancak insanı tür olarak özgür düşünebildiğini ileri sürer. Keza bizde de şimdi birey kavramı var. Ama Osmanlı aydınlarına, hatta örneğin tasavvufa bile bakın: 'Ben' demek bencillik demektir.