Alıntı:
4. Sonuç : Yapılan çalışmalardan sonra o konuya ilişkin doğru bilgilerin derlenmesi ve açıklanmasıdır. Bu aşamada iki farklı sonuç çıkabilir.
a. Kuram ( teori ) : Henüz tüm deney ve araştırmaların yapılamadığı veya yapılamayacağı durumlarda , ancak hiçbir yanlış örneğin de bulunmadığı sonuçlardır. İzafiyet, kuantum teorilerinde olduğu gibi
b. Yasa ( kanun ) : İncelen konuya ilişkin tüm deneylerin yapıldığı ve çalışmalar sonunda kesin sonuçların alındığı varılan bilgilerdir. Yerçekimi yasası gibi.
|
Bu kısım biraz tartışılır. Kuram ve yasa aslında birbirine bağlı olan kavramlardır biri olmadan diğerinden bahsedilemez pek. Yani içeriğinde hiç bir yasaya atıfta bulunmayan bir teori yoktur bu salt varsayım olarak kalmasına neden olur.
Aralarında ne fark var?
Bilinen bir bir örnekle açıklayalım örneğin görecelilik teorisi. Teorinin kapsamı oldukça geniştir ve bir model sunar. Teorinin en önemli özelliği de model sunmasıdır. Bu model bir çok olguyu açıklayabilir. Ancak örneğin ışık hızının aşılamaması,zaman ve hareket arasındaki ilişki, hızların aritmetik olarak toplanamaması gibi olgular değişmez doğa yasalarıdır. Bu yasalar doğrudan görecelilik teorisini oluşturan yasalardır fakat teori bu yasalara indirgenemez, bunların sonuçlarını kapsamlı olarak açıklar.
Bir başka örnek evrim teorisi. doğal seçilim, doğal seleksiyon, türleşme, genetik sürüklenme, adaptasyon gibi olgular yine değişmez doğa kanunlarıdır. Evrim teorisi bu yasalardan herhangi birine indirgenip o sayede açıklanamaz bu yasalar üzerine kurulmuş kapsamlı bir teoridir.
Bunun dışında matematiksel yasalarla diğer doğa yasalarını da ayırmak gereklidir yukarıdaki örneklerde görüldüğü gibi. Örneğin yerçekimi yasası kütle çekimi daha doğrudur Newton matematiği ile sayısal olarak hesaplanabilir ancak mekanik yasalar doğa kanunlarının tanımı değildir bunlar mekanik, hareket kanunlarıdır sadece. Yani kapalı sistemlerde entropi artar söylemi termodinamiğin 2. yasasıdır. Ancak bunun artış hızını her kapalı sistemde hareket yasalarında olduğu gibi değişmez biçimde şu kadar artar şeklinde basitçe formülize edemeyiz. Aynı durum canlı bilimlerinde türleşme,seleksiyon,seçilim,genetik sürüklenme gibi kavramlarda da geçerlidir bunların formülü olmaz. Bir çok jeolojik yasadan da bahsedebilir,tektonijk hareketleri,kıtaların kaydığını,hatta yılda ne kadar kaydığını,olmuş ve olan depremlerin buna etkisini de yaklaşık olarak hesaplayabiliriz. Ancak yine de sabit bir formüle döküp şu kadar gün sonra, şurada şu şiddette bir deprem olacaktır diyemeyiz her durum için.
İşte bu noktada çoğu insanın yasadan anladığı değişmez formüller,teoriden anladığı da henüz kanıtlanmamış görüşler olduğu noktasındadır fakat bu doğru değildir. Teoriler bir model olması bakımından yeni bulgular ve yasalarla genişletilebilir ancak tamamen yanlış oldukları, yanlışlanabilecekleri söylenemez. Bunun ötesinde yasaların kapsamı da kısıtlı olabilir. Başka bir daha kapsamlı modelde Newton un hareket yasalarının geçersiz oluşu gibi. Bu noktada görecelilik newton ilkelerinin ötesine gitmiştir fakat bu demek değildir ki Newton ilkeleri bir yanılgıdır.
Bilimsel metot bu ilişkiler dahilinde düşünülüp tasarlanır. Teori varsayım,şüpheli gerçek olmadığı gibi,kanunlar da tüm her şeyi açıklayacak geniş ölçekli formülüzasyonlar olarak düşünülemezler. Bu ayrımlara dikat edilmelidir.