1964 Nobel ‘Edebiyat’ Ödülü’nü reddedişi asıl olarak ‘yazarın kurumsallaştırılmasına’ karşı olmasıyla ilgili olsa da, bir edebiyatçı olarak değil de bir filozof olarak anılmasının daha doğru olduğunu düşünüyordu Jean Paul Sartre. Ama yine de, ‘Varoluş özden önce gelir’e uygun olarak, her türlü uyarana açık vaziyette, onu şehvetlice yazmaya sevk eden o ‘son klasik tarzda filozof’ olma hali; romancı, oyun yazarı, denemeci, müzik eleştirmeni.. Sartre’dan söz açmayı zorunlu kılıyor.

Roquentin’i (Bulantı) ya da Mathieu’yü (‘Özgürlük Yolları’ üçlemesi), filozofun felsefesini ve o felsefenin dönüşümünü ‘anlaşılır kılmak’, ‘geniş kesimlere ulaştırmak’ için yaratılmış araçsal roman karakterleri diye düşünmemek lazım. Hele ki pek çoğumuzun Sartre’la tanışmasının bir tiyatro oyunuyla (‘Gizli Oturum’u, ‘Sinekler’i oynamış ya da oynamaya yanıp tutuşmuş herhalde birkaç kuşak tiyatrocu vardır), bir romanla (Bulantı’nın sonundaki Some of these days/You’ll miss me honey’yi söyleyen siyah şarkıcıyı kim merak etmemiştir ki -meğer Ella Fitzgerald’mış) olduğu düşünülürse...
Hele ki Türk edebiyatını da, -Demir Özlü gibi doğrudan (Bulantı), Yusuf Atılgan gibi dolaylı (Aylak Adam’ın geçim sıkıntısı olmayan ‘sıkıntıları’, Anayurt Oteli’nin Zebercet’inin ‘taşra sıkıntısı’yla iç içe geçen ‘yabancılaşması’), Oğuz Atay gibi roman kahramanlarının halleriyle (Tutunamayanlar’ın Selim Işık’ının, Camus’nün ‘kimsenin öyle felsefi nedenlerle pek intihar etmediği’ne atfen “Biri bu yüzden ölmeli, intihar etmeli” deyişindeki hiçlikle randevusu), Edip Cansever gibi varlığı ‘şiirle düşünerek’ -etkilediği düşünülürse...
Filozof Sartre’ın yanında bir de yazar Sartre vardır.


Radikal Kitap

fuck the system!