Anarşizm kendi içerisinde farklı ekollere ayrılır. Birey temelli olanı ise Bireyci Anarşizmdir. Bu da “Anarşizm bireyi, Marksizm yığını hedef alır” gibi saçma sapan bir genellemeyle çürütülecek-geçiştirilecek kadar sığ ve basit değildir. Yığını birey oluşturur. Materyalist bir bireyin, sonlu bir dünyada, yığın için kendisini, yaşamını feda etmesi -en azından benim açımdan- kabul görmez. Bu yüzdendir ki, Marksizmin savunduğu “geçiş aşaması” yığının arzuladığı yaşam biçimiyle uyuşmaz. Ve “Devrim” adı altında yeni tahakküm biçimleri kabul edilemez. Daha iyi kavranmak içinse, İspanya iç savaşında kapitalistlerin yanında yer alarak dünyanın dört bir yanından İspanyol devrimine katılan anarşistleri arkadan vuran Stalin’in bu devrimdeki rolünü irdelemen eminim çooook faydalı olacaktır.

İspanya iç savaşında kimin hangi saflarda yer aldığını sen söylesene biz de duyalım kimin, hangi saflarda yer aldığını. Stalin’in desteklediği Komünist Parti’ye dahil olmayan bütün örgütlenmelerin illegalize edilmesini, Komünist Parti’nin Barcelona’da anarşistlere saldırarak devrime yaptığı ihaneti böylesine çarpıtıp lanse etmen hayli gülünç. Bolşevik devrim bizzat anarşistlerin katılımıyla desteklenmişken, yine ihanete uğrayan anarşistler öldürülmüş, hapsedilmiştir. Senin o saydığın palavraları tarih değil, Stalin söylüyor. Stalin ezberinden zırvalamayı kesip adam akıllı bir araştırma yapmadan bu tür konularda yorumlar yapman, ideolojileri “ulu”, “yüce” gibi adlarla yaftalaman, bağnaz bir fanatiklikten öte değildir. Bir kere senin niyetin üzüm yemek değil, bağcıyı dövmek. Marx’ın Bakunin’e yaptığı haksızlığı Lenin Kronşdat Ayaklanması ve Makhnovist Hareket karşısında Ukrayna’da, Stalin de İspanyol Devrimi’nde göstermiş, her fırsatta özgürlük yanlısı, devlet karşıtı devrimcileri kanlı bir şekilde ortadan kaldırmıştır. Alabatross’un da bahsettiği gibi, devrim adına neredeyse bütün ayaklanmalarda kıvılcımı çakan Marksisler değil, Anarşistler olmuştur. Dünya işçileri bugün 1 Mayıs’ı kutluyorsa, çalışma saatleri 12 saatten değil de 8 saate inmişse, bunu burjuva dediğin Anarşistlere borçlulardır.

Bak bu ülke de kendisini ilerici sanan bağnaz kemalistlerle dolu. Ancak bağnazın ilericisi gericisi olmaz. Kendini ilerici olarak görse de, bağnaz bağnazdır. Senin gibi fikir üretmez, sorgulamaz, sorgulayandan hazzetmez, diktatörlerin sözlerini tekrarlar dururlar. Konuda ikiyüzlülüğü arıyorsan; fikir tabanlı bir platformda ezberden sallamaktır iki yüzlülük.

Aynı soruyu ben sorsam? Devletin olmadığı bir dünyayı meydana getirmek, yeni tahakküm biçimleri oluşturup sömürü aygıtları kullanmaktan mı geçiyor? Marks’ın çalışmalarına belli bir döneme kadar saygı duyarım fakat sonrası için değil çünkü yaşamının ileriki dönemlerinde üretkenliğini yitirmiş, fikirlerinde gelişme olmadığı gibi gelişme önerilerine, eleştiriye kapalı ve fazlasıyla otoriter bir kişilik haline bürünmüştü. Tabi ki Marx devlet ve mülkiyet olgusunu eleştirmiştir ancak bu düşüncenin onunla meydana geldiğini söyleyemeyiz. Eski Yunanistan’da dahi Platon’un devlet ütopyasına, yönetimin olmadığı özgür bir topluluk kavramıyla karşı çıkan, Stoa felsefesinin kurucusu Giritli Zeno’da devletin mutlak kudretini, yaşama müdahalesini, her şeyi sistemli bir biçimde disiplin ve denetim altına almasını reddetmiş, bireyin ahlak yasasının egemenliğini savunmuştu. Mahkemelerin, polis gereksiniminin, tapınak ya da kamusal tapınakların olmadığı, para gibi değişim araçlarının bulunmadığı bir toplum düzeninden bahsetmişti. Marx’ın öncelikle hukuk, daha sonra felsefe ve tarih eğitimi alması, doktora tezini eski Yunan Felsefesi üzerine hazırlaması sonucunda üç temel geleneği; Alman felsefesi, Fransız siyaset kuramı ve İngiliz iktisadını bir araya getirmesi tesadüf değildir. Bu nedenle Marksizm’e normal anlamda “felsefe” olarak bakılmaz. Tabi ki felsefi boyutu da vardır ve kendinden sonrakilere muazzam bir etki yaratmıştır ancak Marksizm’deki felsefi öğe neredeyse tümüyle Hegel’den alınmıştır ve günümüze değin Hegel’in terminolojisiyle ifade edilmiştir. Şöyle ki; gerçeklik, bir durum değil, kesintisiz bir tarihsel süreçtir. Bundan dolayı gerçekliği anlamanın anahtarı, tarihsel değişmenin doğasını anlamaktır. Tarihsel değişme rastgele değil, keşfedilmesi mümkün bir yasaya dahildir. Keşfedilebilir değişmenin yasası, diyalektik ve onun sentez üçlü hareketidir. Bu yasayı sürekli işler kılan, art arda gelen her durumun kendi içerisindeki çelişkilerle son bulmasını sağlayan yabancılaşmadır. Bu süreç, ileri doğru hareketinin itkisini kendi içindeki yasalardan alır ve insanlar onunla birlikte yürürler. Bu biçimde betimlenen süreç, bütün iç çelişkilerin çözümlendiği bir duruma ulaşılıncaya kadar devam edecektir ve bundan sonra artık yabancılaşma olmayacak, değişmeyi harekete geçiren hiçbir güç kalmayacaktır. Çelişkiden kurtulmuş bu duruma ulaşıldığında insanlar artık kendi denetimleri dışındaki güçlerle birlikte yürüyemeyecek, tersine ilk kez kendi yazgılarını ellerine alacak ve bizzat değişim üzeride söz sahibi olacaklardır. Bu sonuç, ilk kez insanları özgür kılacak ve kendilerini gerçekleştirmesi olanaklı hale gelecektir. Özgürlüğün var olduğu, insanların kendilerini gerçekleştirdiği bu toplum biçimi, liberallerin tasarladığı türden birbirinden bağımsız hareket eden bireylerden meydana gelen atomlaşmış bir toplum değil, bireyin kendi müstakil yaşamlarından daha büyük ve daha etkin olan bir bütün tarafından özümlendikleri organik bir toplum olacaktır. Hegel’in felsefesini temele oturtan Marx, bununla beraber, etkilendiği sol Hegelci Fuerbach’in “temelde neden oluşursa oluşsun, gerçekliğin tinsel değil, maddi bir şey olduğu” düşüncesiyle Hegel temelli felsefesini farklı kılar. Yine de düşünceleri bu kadar kısa zamanda bu denli büyük etki yaratmış başka bir düşünürün olmadığı söylenebilir. Öyle ki ölümünü takip eden 70 yıl içerisinde insanlığın üçte biri kendilerine “Marksist” diyen yönetimler altında yaşıyordu. Kaldı ki anarşistler, Marksistlerin mevcut sistem tahlillerini değil, onun yerine getirilmek istenen, kurgulanan, totaliter sosyalizm idealini eleştirirler. Bir kere Anarşizm diğer politik görüşlerin aksine, insanın ötesinde bir sistem ya da programa değil, bizzat insanı esas alarak insana ve onun özgürlüğüne dayanır.

Tabi ki “Model” kavramı üzerinde de duralım. Dedim ya; anarşizm diğer politik görüşlerden farklı olarak, insanın ötesinde bir model, sistem, program ya da parti değil, tamamen insana ve onun özgürlüğüne dayanır. Mevcudun parçası olduğum şu sistem üzerine getirilecek aşamalı bir yapıda ben o arzulanan ideali göremeyeceksem neden bedel ödeyeyim? Anarşizm, bir avuç seçkinin çoğunluk adına yöneticileri ortadan kaldırmasıyla değil, sıradan insanlar tarafından, bireyin kendisini özgürleştirmesiyle gerçekleşebilecek bir idealdir. Özgürlük adına bir devrim hedefleniyorsa, insanların özgürlüklerine saygılı olunmalıdır. Devletin her davranışı şiddettir ve devlet şiddetini yasa olarak adlandırır. Devlet aygıtı ortadan kalksa dahi baskıcı olmayan, anlaşma tarzında da tahakkümün pek çok biçimi var olabilir. İnsanlar yaşamsal ihtiyaçlarını karşılamak için dayanışmaya ihtiyaç duyar. Bu çerçevede üç seçenekleri vardır: diğerlerinin iradesine tabi olarak köleleşmek, kendi iradesini hakim kılarak otorite olmak ve kendisinin de dahil olduğu bütünün iyiliği için ortaklaşa yapılmış anlaşmalara dayalı bir yaşam. Anarşistler tabi ki son tercihi seçerler; diğerinin tekliğine, özgürlüğüne saygı gösterirken, bireylerin özgür ve eşit topluluklar olarak bir arada yaşamı. Yalnızca kendi kendine yönetim -doğrudan demokrasi- sayesinde bireyler kendilerini ifade edebilir, eleştirel düşüncelerini, entelektüel ve etik kapasitelerini tam olarak geliştirebilirler. Devlet aygıtıyla değil. Her ne kadar birlikler ya da kolektifler gruplar tarafından oluşturulsa da, hiçbir yasa bireyin üzerinde ya da değiştirilemez değildir. Mevcut demokrasilerde(!) zorunlu olarak çoğunluk kavramına bağlıdır. Herhangi bir oylamada kendini azınlıkta bulan, bağlayıcı olarak kabul ya da ret zorunluluğundadır. Azınlığa kendi kararını ve seçimini gerçekleştirme fırsatı vermemek, onun özerkliğine tecavüzdür. Anarşistlerin desteklediği doğrudan demokrasi, çoğunluğun haklılığını değil, hiçbir azınlığın genelin iyiliği yerine kendi avantajına olanı tercih etmesine güvenilemeyeceğini savunur. Tabi ki çoğunluklar da hata yaparlar ve yapmaktadır. Öngörülen Anarşist toplum biçiminde karar ve tercih meselelerinin, seçilmiş komiteler tarafından halledildiği komünler düşünülmüştür. Topluluk ağı belli coğrafi bölgelere ait bağımsız komünler, insanların işlevlerine göre örgütlenmesi için oluşturulan işçi sendikaları ve ekonomik, sıhhi, eğitsel, sanat, eğlence gibi ihtiyaçların karşılanması için oluşturulan özgür birlikler olmak üzere üç düzeyde işler. Bu komiteler geçici delegelerden oluşur ve alınan kararların ötesinde davranmaya –politik davranmaya- başladıkları anda geri çağırılırlar. Sınırlı yetkiyle görevlendirilen yetkililer, delegesi oldukları insanlar adına kararlar alamazlar. Kendi kendini yönetim ve geri çağırma yetkesi anarşist örgütlerin temel ilkesini oluşturur ve hiyerarşik bir sistem ile topluluk arasında anahtar niteliği taşır. Birey ya da grup, gücü elinde bulunduramaz. Parlamenter sistemlerde seçimle gelen temsilciler bir sonraki seçime kadar beklemek zorunda olduklarından, kararları uygulayıp uygulamamaları denetlenmez ve güç, tepeden aşağıya hiyerarşik bir dağılım gösterirken, aşağı kademelerin baskıcı kurumlar altında keyfi sınırlamalar ile ona itaat etmesi beklenir. Bütün bunlara, yani arzulanan devrim de, örgütlenme ve dayanışmayla ulaşılabilir. Bireysel olarak gerçekleştirilen sivil itaatsizlik, total ret ya da isyan hareketleri sembolik açıdan bir önem arz etmekten başka bir sonuç vermeyeceği aşikardır.